Μύθοι Του Πόντου

Μύθοι Του Πόντου

Οι Περισσότεροι Από Τους Μύθους Στρέφονται Γύρω Από Τις Εκστρατείες, Τις Μάχες Και Γενικά, Γύρω Από Τον Πόλεμο. Πάνω Σ’αυτόν Τον Καμβά Πλέκονται Οι Ιστορίες Για Τα Κατορθώματα Των Ηρώων. Οι Εξαιρετικοί Αυτοί Άνδρες Προέρχονταν, Κυρίως Από Τον Ευρύτερο Ελλαδικό Χώρο Και Διαδραματίζαν, Πάντοτε Πρωταγωνιστικό Ρόλο Στη Διαμόρφωση Της Μυθολογίας.
Έτσι, Ο Ποντιακός Μύθος Είναι Αλληλένδετος Με Το Γενικότερο Αρχαιοελληνικό Μύθο, Όπως, Ενδεικτικά, Η Αργοναυτική Εκστρατεία, Ορισμένοι Από Τους Άθλους Του Ηρακλή Κ.Λ.Π.
Όμως Εκτός Από Τον Πόλεμο, Στον Πανάρχαιο Μύθο Κυριαρχεί Και Ένα Άλλο Εξίσου Δυνατό Στοιχείο: Ο Έρωτας. Έτσι Η Νύμφη Φιλύρα Καταφεύγει Στο Νησί Φιλυρηίδα (Που Πήρε Το Όνομά Της) Για Να Αποφύγει Τον Κρόνο Που Την Κυνηγούσε. Τελικά Ο Θεός Την Ανακαλύπτει Και Συνδέεται Ερωτικά Μαζί Της, Μεταμορφωμένος Σε Άλογο. Στο Νησί, Όμως, Καταφθάνει Και Η Γυνάικα Του Κρόνου, Η Ρέα. Η Φιλύρα Αιφνιδιάζεται Και Φεύγει Φοβισμένη Για Το Βουνό Πήλιο Όπου Γεννά Τον Κένταυρο Χείρωνα- Μισό Άνθρωπο Και Μισό Άλογο- Τον Οποίο Ο Ησίοδος Ονομάζει Φιλυρίδη, Από Το Όνομα Της Μητέρας Του. Ο Χείρωνας Θα Συνδεθεί Αργότερα Με Την Αργοναυτική Εκστρατεία, Μεγαλώνοντας Τον Αρχηγό Της, Τον Ιάσωνα.
Η ΑΡΓΟΝΑΥΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ
Η Εκστρατεία Του Ιάσονα Με Τους Αργονάυτες Στην Κολχίδα (Ανατολικά Της Τραπεζούντας) Για Την Απόκτηση Του Χρυσόμμαλου Δέρατος, Αποτελεί Έναν Από Τους Πιο Δημοφιλείς Μύθους Της Ελληνοποντιακής Αρχαιότητας.
Η Γένεση Του Μύθου Τοποθετείται Στο 13ο Αιώνα Π.Χ. Όταν Ο Φρίξος Και Η Έλλη, Παιδιά Του Βασιλιά Της Βοιωτίας Αθάμαντα Και Της Νεφέλης, Κατέφυγαν Στην Κολχίδα Για Να Σωθούν Από Τις Δολοπλοκίες Της Μητριάς Ινώς, Που Ήθελε Να Εκμαιεύσει Χρησμό Ώστε Να Θυσιαστούν Τα Δύο Παιδιά Προκειμένου, Δήθεν, Να Απαλλαγεί Η Περιοχή Από Την Ξηρασία.
Ο Φρίξος Και Η Έλλη Ταξίδεψαν Πάνω Στη Ράχη Ενός Ιπτάμενου Χρυσόμμαλου Κριαριού Που Τους Χάρισε Η Μητέρα Τους Νεφέλη Για Να Τους Σώσει Από Τη Θυσία. Ενώ Πετούσαν Πάνω Από Την Ευρωασιατική Θάλασσα, Η Έλλη Ζαλίστηκε, Έπεσε Και Χάθηκε Μέσα Σε Ένα Στενό Που Έκτοτε Φέρει Το Όνομά Της (Ελλήσποντος).
Ο Φρίξος Συνεχίζοντας Το Ταξίδι Του Φτάνει Στην Κολχίδα, Όπου Τον Δέχεται Ο Βασιλιάς Αιήτης- Που Κατά Τον Ησίοδο Ήταν Γιος Του Ήλιου- Και Τον Παντρέυει Με Την Κόρη Του, Την Χαλκιόπη. Το Χρυσόμμαλο Κριάρι Θυσιάζεται Στο Δία Και Ο Φρίξος Χαρίζει Στον Πεθερό Του Το Χρυσόμμαλο Δέρας Του. Ο Αιήτης Κρεμά Το Πολύτιμο Δέρας Σε Μια Βελανιδιά, Μέσα Στο Άλσος Του Άρη. Εκεί Το Φύλαγε Ένας Δράκοντας Που Ποτέ Δεν Κοιμόταν. Ο Απολλόδωρος Περιγράφει Σχετικά: Ο Δε Τον Χρυσόμαλλον Κρίον Διί Θύει Φυξιώ, Το Δε Τούτου Δέρας Αιτήτη Δίδωσιν.
Ο ΙΑΣΟΝΑΣ
Αργότερα, Στον Καμβά Του Μύθου Πλέκεται Και Ο Ιάσονας, Γιος Του Αίσονα Και Της Πολυμήδης, Κόρης Του Αυτόλυκου. Στην Ιωλκό Της Θεσσαλίας Βασίλευε Ο Πελίας Που Σφετερίστηκε Το Θρόνο Από Τον Αδερφό Του, Τον Αίσονα. Τα Πράγματα Δυσκόλεψαν Για Τον Μικρό Ιάσονα Κι Έτσι Ο Πατέρας Του, Τον Έστειλε Στον Κένταυρο Χείρωνα, (Γιο Της Φιλύρας Από Τον Κρόνο), Για Να Αναλάβει Την Προστασία Και Την Εκπαίδευσή Του.
Ο Ιάσονας, Όταν Μεγάλωσε, Πήγε Στο Θείο Του Πελία Και Πρόβαλε Αξιώσεις Για Τον Θρόνο Της Ιωλκού. Ο Νεαρός Άντρας Παρουσιάστηκε Φορώντας Μόνο Ένα Σανδάλι Κι Ο Πελίας Τρόμαξε, Επειδή Είχε Προειδοποιηθεί Από Το Μαντείο Των Δελφών Οτι Κινδύνευε Από Τον Άντρα Μονοσάνδαλο.
Ο Πελίας Για Να Απαλλαγεί Από Τον Ιάσονα, Του Υποσχέθηκε Να Του Παραδώσει Τον Θρόνο, Αφού, Όμως, Του Φέρει Το Χρυσόμμαλο Δέρας Από Την Κολχίδα, Πράγμα Που Εθεωρείτο Ακατόρθωτο.
Η ΑΡΓΩ
Ο Ιάσονας Ανέθεσε Την Κατασκευή Ενός Κατάλληλου Για Την Εκστρατεία Πλοίου Στον Αργό, Γιο Του Φρίξου. Η Αθήνα Σχεδίασε Το Πλοίο Κι Έκοψε Με Χάλκινα Εργαλεία Την Ξυλεία Από Το Δάσος Του Πηλίου. Αυτά Τα Ξύλα Δεν Σάπιζαν Ούτε Καίγονταν Από Τη Φωτιά.
Το Πλοίο Πήρε Το Όνομα Αργώ Από Τον Ναυπηγό Του, Τον Αργό, Ή, Κατά Μία Άλλη Εκδοχή, Από Τη Λέξη Αργός Που Σημαίνει Γοργός. Κατασκευάστηκε Για 50 Κωπηλάτες (Απολλώνιος Ρόδιος: Πεντήκορος, Προσαγορευθείσα Υπό Του Κατασκευάσαντος Αργώ), Όμως Ο Αριθμός Τους Διαφέρει Από Συγγραφέα Σε Συγγραφέα. Σύμφωνα Λοιπόν Με Τον Πίνδαρο Είχε 10 Κωπηλάτες, Κατά Τον Απολλώνιο 55, Τον Απολλόδωρο 48, Και Κατ’ Άλλους 28. Ο Όμηρος Ονομάζει Την Αργώ Ξακουσμένη (Αργώ Πασιμέλουσα).
Ο Ιάσονας Που Ήταν Αρχηγός Της Εκστρατείας Πήρε Μαζί Του Ονομαστούς Έλληνες, Όπως: Τον Τιφύ, Ος Εκυβέρνα Την Ναυν, Τον Αργό, Τον Ηρακλή, Το Θησέα, ΤονΟρφέα, Το Μελέαγρο, Τον Πολυδεύκη, Τα Παιδιά Του Βορέα( Θρακικού Ανέμου)Κάλαι Και Ζήτη, Τους Γιους Του Θησέα Δημοφώντα Και Ακάμαντα, Τον Πηλέα, ΤονΕύφημο Και Άλλους.
ΟΙ ΣΥΜΠΛΗΓΑΔΕΣ ΠΕΤΡΕΣ
Η Εκστρατεία Των Αργοναυτών Ήταν Γεμάτη Από Εκπλήξεις, Περιπέτειες Και Κινδύνους. Η Πιο Μεγάλη Δυσκολία Τους Περίμενε Στην Έξοδο Του Βοσπόρου: Το Πέρασμα Από Τις Συμπληγάδες Πέτρες. Επρόκειτο Για Δυό Μεγάλους Βράχους Που Κάθε Τόσο Πλησίαζαν Ο Ένας Τον Άλλον Με Μεγάληταχύτητα Και Χτυπιόντουσαν Μεταξύ Τους, Έτσι, Ώστε Τα Καράβια, Που Δοκίμαζαν Να Περάσουν Ανάμεσά Τους, Τσακίζονταν Και Βούλιαζαν.
Οι Αργοναύτες Απποτάθηκαν Στο Θρακιώτη Βασιλιά Και Μάντη Φινέα Που Τους Συμβούλεψε Να Αφήσουν Να Περάσει Πρώτα, Μέσα Από Τις Πέτρες, Ένα Περιστέρι Και Μόνο Εάν Εκείνο Δεν Πάθαινε Τίποτα, Τότε Να Περάσουν Κι Αυτοί. Ο Εύφημος, Ο Πιο Γρήγορος Απ’ Όλους Άφησε Το Περιστέρι Κι Εκείνο Πέρασε Σώο, Εκτός Από Τα Φτερά Της Ουράς Του Που Κόπηκαν Την Τελευταία Στιγμή. ΄Ετσι Πέρασαν Κι Οι Αργονάυτες, Με Μια Μόνο Ζημιά Στην Πρύμνη Του Πλοίου. Από Τότε Οι Συμπληγάδες Πέτρες Ή Πλαγκτές Ή Κυανές Έμειναν Ακίνητες Κι Έτσι Ο Εύξεινος Πόντος Άνοιξε Κι Έγινε Ασφαλής Για Τα Καράβια.
ΣΤΗΝ ΚΟΛΧΙΔΑ
Όταν, Τελικά Οι Αργοναύτες Έφτασαν Στην Κολχίδα, Ο Βασιλιάς Αιήτης Υποσχέθηκε Να Παραδώσει Στον Ιάσονα Το Χρυσόμμαλο Δέρας, Μόνο Αν Κατάφερνε Να Περάσει Τις Δοκιμασίες Που Θα Του Έβαζε. Συγκεκριμένατου Ζήτησε Να Σκοτώσει Ένα Τρομερό Φίδι(Δράκο), Και Να Σπείρει Τα Δόντια Του Σε Ένα Χωράφι, Οργώνοντάς Το Με Δυο Χαλκοπόδαρους Ταύρους Που Έβγαζαν Φωτιά Από Το Στόμα Τους. Τέλος Να Σκοτώσει Τους Πάνοπλους Γίγαντες Που Θα Ξεπετάγονταν Από Τη Σπορά. (Απολλώνιος Ρόδιος 3,40.9 Κ.Εξ.).
Η Κόρη Του Αιήτη Και Της Ιδυίας, Η Μήδεια, Ερωτεύτηκε Τον Ιάσονα, Ο Οποίος, Με Την Βοήθειά Της, Αλλά Και Με Την Βοήθεια Της Αθηνάς, Χρησιμοποιώντας Ένα Θαυματουργό Φάρμακο, Ζεύει Τους Χαλκοπόδαρους Ταύρους, Σπέρνει Τα Δόντια Του Φιδιού Και Σκοτώνει Τους Σπαρτούς Γίγαντες. Και Πάλι Ο Αιτήτης Αρνείται Να Του Δώσει Το Δέρας, Οπότε Η Μήδεια Κοιμίζει Το Δράκο Που Το Φύλαγε Και , Μαζί Με Τον Ιάσονα Παίρνουν Το Πολύτιμο Δέρας Και Φεύγουν Σπό Την Κολχίδα Κυνηγημένοι Από Τους Κόλχους.
ΤΡΑΓΩΔΙΕΣ
Ο Ιάσονας, Έπειτα Από Νέες Περιπέτειες Που Τον Κράτησαν 4 Μήνες, Φτάνει Στην Ιωλκό, Παραδίδει Στον Πελία Το Δέρας Κι Έπειτα Πηγαίνει Στον Ισθμό Και Αφιερώνει Την Αργώ Στον Ποσειδώνα. Η Μήδεια, Εκδικούμενη Τον Πελία Που Αρνήθηκε Να Παραδώσει Το Θρόνο, Πείθει Τις Κόρες Του Να Τον Σκοτώσουν. Μετά Το Φόνο Του Πελία Ο Ιάσονας Και Η Μήδεια Εγκαθίστανται Στην Κόρινθο Όπου Αποκτούν Δύο Γιούς, Το Μέρμερο Και Το Φερήτα. Τα Δύο Παιδιά Θα Σκοτωθούν, Αργότερα , Από Την Ίδια Τους Την Μητέρα, Τη Μήδεια, Επειδή Την Είχε Εγκαταλείψει Ο Άντρας Της Ιάσονας.
Το Φρικτό Αυτό Δράμα Θα Εμπνέυσει Τον Ευριπίδη Που Θα Γράψει Τη Γνωστή Τραγωδία “Μήδεια“.
ΤΟ ΧΡΥΣΑΦΙ ΤΗΣ ΚΟΛΧΙΔΑΣ
Η Αποδικωποίηση Του Μύθου Της Αργοναυτικής Εκστρατείας Οδηγεί Κατευθείαν ΣτοΧρυσάφι Της Κολχίδας. Κατά Την Επικρατέστερη Εκδοχή, Το Βασίλειο Του Αιήτη Βρισκόταν Στην Κοιλάδα Του Ποταμού Φουρτούνα, Στη Ανατολική – Μεταλλοφόρα- Περιοχή Της Τραπεζούντας.
Οι Κάτοικοι Της Κοιλάδας Αυτής Μπορούσαν Να Ανιχνεύσουν Και Να Περισυλλέγουν Ψήγματα Χρυσού, Χρησιμοποιώντας Μια Δική Τους Πρωτότυπη Χρυσοθηρική Μέθοδο: Συγκέντρωναν Δέρματα Προβάτων Και Τα Βύθιζαν Μέσα Στα Νερά Του Ποταμού, Έτσι Που Πάνω Στο Μαλλί Τους Κόλλούσαν, Λίγο-Λίγο, Οι Κόκκοι Του Χρυσού.
Αυτά Λοιπόν Τα Χρυσόμμαλα Δέρατα Και Γενικότερα, Το Χρυσάφι Της Κολχίδας Ήταν Προφανώς, Ο Στόχος Της Αργοναυτικής Εκστρατείας.
ΟΙ ΑΜΑΖΟΝΕΣ
Δίπλα Στις Εκβολές Του Ποταμού Θερμώδοντα, Στον Εύξεινο Πόντο, Βρίσκονταν Η Πόλη Θεμίσκυρα. Εκεί Κατοικούσαν Οι Αμαζόνες, Ένας Λαός Που Αξουσιαζόταν Από Πολεμοχαρείς Γυναίκες, Κόρες Κατά Μία Μυθική Παράδοση, Του Θεού Άρη, Τον Οποίον Λατρέυαν, Όπως Και Την Άρτεμη.
Για Να Τοξεύουν Καλύτερα Οι Αμαζόνες Λέγεται, Οτι Έκοβαν Ή Συμπίεζαν Το Δεξί Τους Στήθος Και Κρατούσαν Το Αριστερό Για Να Θηλάζουν. Σύμφωνα Με Την Εκδοχή Αυτή. Το Όνομα Αμαζών Παράγεται Από Το Στερητικό “Α” Και Τη Λέξη Μαζός (Μαστός), Δηλαδή Α-Μαζόνες. Πολλοί Ερευνητές Δεν Συμφωνούν Με Την Εκδοχή Αυτή: Οι Αμαζόνες Παρουσιάζονται Στις Αγγειογραφίες Με Φυσιολογικό Στήθος.
Την Παράδοση Που Θέλει Τις Αμαζόνες Να Είναι Κόρες Του Άρη Ενισχύει Και Ο Αρκτίνος Ο Μιλήσιος Στο Επικόέργο Του Αιθιοπίς Του Τρωικού Κύκλου. Μιλώντας Για Αυτούς Που Τακτοποίησαν Τον Τάφο Του Έκτορα Αναφέρει:
Ως Οι Γ’ Εμφίεπον Τάφον Έκτορος
Ήλθε Δ’ Αμαζών Θυγατήρ Αλοόφρονος
Κατά Τον Ηρόδοτο, Οι Σκύθες Αποκαλούσαν Τις Αμαζόνες Οιόρπατα, Δηλαδή Φονιάδες Των Ανδρών.
Είναι Γνωστό Οτι Κατά Τον Τρωικό Πόλεμο Ορισμένοι Λαοί Του Πόντου, Ανάμεσά Στους Οποίους Και Οι Αμαζόνες, Ήλθαν Να Βοηθήσουν Τους Αχαιούς. Σύμμαχοι Των Τρώων Ήταν Επίσης, Και Οι Θράκες Και Για Αυτό, Από Πολλούς Μελετητές Και Αναλυτές, Ο Τρωικός Πόλεμος Κατατάσεται Ανάμεσα Στους Εμφύλιους Πολέμους.
Το Βασίλειο Των Αμαζόνων Έφθανε Από Την Πρωτεύουσα Θεμίσκυρα Και Το Ποτάμι Ίρις Εώς Το Ποτάμι Φάσις Της Κολχίδας, Κοντά Στον Καύκασο. Οι Αμαζόνες, Ξεκινώντας Από Τον Πόντο, Έφθασαν Κάποτε Στη Λέσβο Και Στη Σαμοθράκη, Ενώ Μπήκαν Ακόμα Και Στην Αττική.
Αξίζει Να Σημειωθεί Οτι Ο Μεγάλος Ποταμός Της Βραζιλίας, Ο Αμαζόνιος Είχε Πρώτα Το Όνομα Μαρανόν. Το 1541 Ο Ισπανός Εξερευνητής Ορελλάνα Τον Ονόμασε Αμαζόνιο, Επειδή, Εκεί Κοντά Του, Έδωσε Μάχη Με Αυτόχθονες Γυναίκες Που Ήταν Τόσο Γενναίες Και Πολεμοχαρείς, Όσο Και Οι Αμαζόνες Του Πόντου.
Η ΖΩΝΗ ΤΗΣ ΙΠΠΟΛΥΤΗΣ
Όταν Η Βασίλισσα Των Αμαζόνων Ιππολύτη- Κόρη Του Άρη Και Της Ορτηρής- Πήρε, Ως Δώρο, Από Το Θεό Πατέρα Της Την Περίφημη Ζώνη Που Ήταν Φορέας Εξουσίας Και Δύναμης Για Τον Κάτοχό Της. Αυτή Η Ζώνη Ζήλεψε Η Αδμήτη, Κόρη Του Μηκηναίου Βασιλιά Ευρυσθέα, Που Ανέθεσε Στον Ήρωα Ηρακλή-Γιο Του Δία Και Της Αλκμήνης- Να Εκστρατεύσει Στον Πόντο Και Να Τη Φέρει Στις Μυκήνες. Ο Ηρακλής Πήρε Μαζί Του Στην Ποντιακή Θεμίσκυρα Του Ποταμού Θερμώδοντα- Όπου Κατοικούσαν Οι Αμαζόνες- Και Άλλα Φημισμένα Παλικάρια, Όπως Το Θησέα, ΤονΤελαμώνα (Πατέρα Του Αίαντα Του Τελαμώνιου), Τον Ιόλαο, Τον Πηλέα Κ.Α.
Η Σύγκρουση Με Τις Αμαζόνες, Γνωστή Ως Η Σημαντικότερη Από Τις Αμαζονομαχίες, Υπήρξε Πολυαίμακτη. Οι Περισσότερες Σκοτώθηκαν, Μαζί Και Η Ίδια Η Ιππολύτη, Ύστερα Από Μονομαχία Της Με Τον Ηρακλή. Τελικά, Ο Ήρωας Διέλυσε Το Στρατόπεδο Των Αμαζόνων Και Πήρε Τη Θεόσταλτη Ζώνη. Αυτός Ήταν Και Ο 9ος Άθλος Του.
Σύμφωνα Με Παραλλαγή Του Μύθου, Ο Ηρακλής Με Τους Συντρόφους Του Αποβιβάστηκαν Χωρίς Αντίσταση Στην Χώρα Των Αμαζόνων, Όπου Τους Δέχτηκε Με Χαρά Η Ιππολύτη Και Προσφέρθηκε Να Δώσει Τη Ζώνη Στον Ήρωα. Τότε Μπήκε Στη Μέση Η Ήρα Που Μεταμορφώθηκε Σε Αμαζόνα Κι Έπεισε Τις Πολεμίστριες Οτι Ο Ηρακλής Και Οι Σύντροφοί Του Ήθελαν Ν’ Αρπάξουν Την Ιππολύτη.
Ακολούθησε Σκληρή Μάχη Με Μεγάλες Απώλειες Από Την Πλευρά Των Αμαζόνων. Κατά Μία Εκδοχή, Κάποια Απ’ Αυτές, Η Αντιόπη, Ερωτεύτηκε Το Θησέα Και Τον Οδήγησε Στην Κατάληψη Της Πολής. Λίγο Αργότερα Το Ζευγάρι Απέκτησε Ένα Γιο, Τον Ιππόλυτο, Ο Τραγικός Θάνατος Του Οποίου Θα Εμπνεύσει Τον Ευριπίδη Να Γράψει Το Γνωστό Δράμα “Ιππόλυτος”.
Ο Θησέας, Παίρνοντας Μαζί Του Στην Αθήνα Την Αντιόπη, Προκάλεσε Την Οργή Των Αμαζόνων Που Πήραν Τα Τόξα Και Τα Βέλη Τους, Τα Ακόντια Και Τις Ασπίδες Τους Και Ξεκίνησαν Για Πόλεμο Εναντίον Της Αττικής. Στρατοπέδεψαν Μπροστά Στις Πύλες Της Αθήνας Και Ρίχτηκαν Σε Μια Αμφίρροπη Μάχη Που Τελικά Κατέληξε Υπέρ Των Αθηναίων.
Πολλές Αμαζόνες Έπεσαν Μαχόμενες Γενναία. Έπεσε Και Η Ίδια Η Αντιόπη Πολεμώντας Πλάι Στο Θησέα. Οι Αθηναίοι, Για Να Την Τιμήσουν, Έστησαν Την Επιτύμβια Στήλη Της Κοντά Στο Ιερό Του Ολυμπίου Δία.
Οι Αρχαίοι Καλλιτέχνες Αποθανάτισαν Με Εικαστικά Έργα Τους Τις Αμαζόνες Του Πόντου: Υπέροχα Ελληνικά Γλυπτά Κοσμούν Τους Ελληνικούς Αρχαιολογικούς Χώρους Αλλά Και Τα Μουσεία Του Εξωτερικού. Στο Βρετανικό Μουσείο Φιλοξενούνται Δύο Ανάγλυφα Έργα Που Εικονίζουν Αμαζονομαχίες Και Προέρχονται Από Τις Ζωοφόρους Του Μαυσωλείου Της Αλικαρνασού Και Του Ναού Του Επικούρειου Απόλλωνα Στις Βάσσες Της Φιγαλείας, Στην Αρκαδία. Επίσης, Στο Βάθρο Του Αγάλματος Του Ολυμπίου Δία, Ο Φειδίας Είχε Παραστήσει Το Θησέα Να Πολεμάει Με Αμαζόνα, Ενώ Ο Πολύκλειτος Φιλοτέχνησε Άγαλμα Αμαζόνας.
Ο ΜΙΘΡΑΣ
Πριν Από Την Εγκατάσταση, Στα Παράλια Του Εύξεινου, Των Πρώτων Ελλήνων Αποίκων- Οι Οποίοι Έφεραν Μαζί Τους Και Τη Λατρεία Των Ολύμπιων Θεών- Οι Γηγενείς Του Πόντου Λάτρευαν Ανατολικές Θεότητες, Όπως Εκείνην Της Μα, Που Ταυτιζόταν Από Τους Κατοίκους Των Ποντιακών Κομάνων Της Καππαδοκίας Με Την Πολεμική Θεότητα Ενυώ. Σχετικά Σημειώνειο Στράβων: Το Της Ενυούς Ιερόν Ην Εκείνοι Μα Ονομάζουσι.
Από Την Αίγυπτο Ήλθε Ο Σάραπις Που Είχε Δεχθεί Και Την Επίδραση Ελληνικών Στοιχείων, Παρουσιαζόμενος Μάλιστα Με Την Τρίαινα Του Ποσειδώνα.
Απ’ Όλους, Όμως, Τους Ελληνογενείς Θεούς Ο Πιο Σπουδαίος Ήταν Ο Μίθρας, Που Εισήχθη Στον Πόντο Από Την Περσία. Δώρο Του Μίθρα Σήμαινε Το ΌνομαΜιθριδάτης Ή Μιθραδάτης- Όνομα Των Εξελληνισθέντων Βασιλέων Που Κυβέρνησαν Το Βασίλειο Του Πόντου (302-63 Π.Χ.)
Ο Μίθρας Εθεωρείτο Θεός Του Ουράνιου Φωτός, Ταυτιζόμενος Προς Τον Ήλιο, Όπως Μαρτυρείται Και Σε Επιγραφές: Ηλιω Μίθρα Ανικήτω. Ήταν Προστάτης Των Πολεμιστών Αλλά Λαο Θεός Της Οσιότητας, Της Δικαιοσύνης Και Της Αλήθειας.
Στα Αγάλματα, Ο Μίθρας Εικονίζεται Να Σκοτώνει Ταύρο (Μίθρας Ταυροκτόνος). Προς Τιμή Του Αφιερώνονταν Τελετές (Μιθρακάνα Ή Ηλίεια) Στις Οποίες Οι Συμμετέχοντες Έπρεπε Να Περάσουν Από Ογδόντα Κολάσεις, Οπότε Ο Μυούμενος- Εάν Επιζούσε- Προχωρούσε Σε Τελειότερες Μυήσεις. Όπως Αναφέρει Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος, Ο Από Τραπεζούντος, Στο Έργο Του “Η Εκκλησία Της Τραπεζούντος, Ο Μύστης Ελάμβανεν Αλληλοδιαδόχως Τα Ονόματα Κόραξ, Κρύφιος, Στρατιώτης, Λέων, Πέρσης, Ηλιόδρομος Και Πατήρ, Όστις Ήτο Ο Ανώτατος Βαθμός Της Μυήσεως”. Οι Τελετές Γίνονταν Στους Ναούς Του Μίθρα Που Ήταν Άντρα Και Σπήλαια, Τα Μίθρεια.
Στη Λατρεία Του Μίθρα Εισέδυσε Το Ελληνικό Πνέυμα Και Την Απήλλαξε Από Την Μορφή Και Τις Υπερβολές Που Είχε Στην Περσία Και Σε Άλλες Ασιατικές Χώρες. Κατά Το Χρύσανθο, Στο Παραπάνω Βιβλιο Του, Το Εκ Του Αιγαίου Εκπορευόμενον Και Δια Των Στενών Του Ελλησπόντου Και Του Θρακικού Βοσπόρου Εισδύον Ελληνικόν Πνέυμα Μετέδιδεν Εις Την Θρησκείαν Του Μίθρα, Ως Και Εις Πάσας Τας Ανατολικάς Θρησκείας Την Έμφυτον Αυτώ Ευγένειαν Σκέψεως Και Αισθήματος Και Αξηνθρώπιζε Και Εξηυγένιζεν Αυτάς.
Έτσι Λοιπόν, Ο Μίθρας Είναι Θεός Εξελληνισμένος Όπως, Άλλωστε Και Οι Μιθριδάτες Που Πήραν Το Όνομά Του (Δώρα Του Μίθρα).
(Από Το Βιβλίο “Πόντος Γη Των Τραντέλλενων”)

ΠΗΓΗ http://pontiakilelapa.wordpress.com/

Οι Μήνες Του Έτους Στα Ποντιακά.

Οι Μήνες Του Έτους Στα Ποντιακά.



Οι μήνες στα ποντιακά έχουν ελληνικές ονομασίες και πολύ λίγοι, λατινογενείς. Στις Βυζαντινές μικρογραφίες φάινονται σχηματικές παραστάσεις των δώδεκα μηνών:

1. Καλαντάρς (Ιανουάριος), από τα Κάλαντα.

2. Κούντουρον (Φεβρουάριος), από την κοντή ουρά.

3. Μάρ’ τς (Μάρτιος).

4. Απρίλ’ τς (Απρίλιος).

5. Καλομηνάς (Μάιος).

6. Κερασινόν (Ιούνιος), από τα ποντιακά κεράσια.

7. Χορτοθέρ’τς (Ιούλιος) από το θερισμό των χόρτων και των σιτηρών.

8. Αύγουστον (Αύγουστος).

9. Σταυρίτες (Σεπτέμβριος), από τη γιορτή της ύψωσης του Τιμίου Σταυρού στις 14 Σεπτεμβρίου.

10. Τρυγομηνάς (Οκτώβριος), από τον τρύγο των αμπελιών.

11. Αεργίτες (Νοέμβριος), από την ανακομιδή των λειψάνων του Αγίου Γεωργίου, στις 3 Νοεμβρίου.

12. Χριστιανάρ’ τς (Δεκέμβριος), από την γέννηση του Χριστού.


Εικονογραφημένοι Μήνες του έτους.

ΠΗΓΗ  http://pontiakilelapa.wordpress.com/

Πόλεις Και Περιοχές Του Πόντου

Πόλεις Και Περιοχές Του Πόντου

Πόλεις και Περιοχές του Πόντου

Οι πιο γνωστές πόλεις του Πόντου, ιδρύθηκαν ή επανιδρύθηκαν από τους αποικιστές του ευρύτερου ελλαδικού χώρου, οι οποίοι και αποτέλεσαν τους συνδετικούς κρίκους ανάμεσα στη μητρόπολη και τις νέες πατρίδες.

Οι πόλεις αυτές ανέπτυξαν πλούσια πολιτισμική αλλά και οικονομική δραστηριότητα, είτε σε σύνδεση με τη μητέρα πόλη, είτε αυτοτελώς.

Πρώτοι αποικιστές θεωρούνται οι Ίωνες από τη Μίλητο και ακολούθησαν οι Μεγαρείς, οι Φωκαείς, οι Αθηναίοι κ.α. Όλοι αυτοί, γνωστοί και ως Ποντιακοί Έλληνες, έφερναν μαζί τους ιερό πυρ από την εστία της Μητρόπολης, έχοντας επικεφαλής τον οικιστή, έναν εξέχοντα πολίτη που πολλές φορές αναδεικνυόταν σε ήρωα, υπερασπιστή των δικαίων της αποικίας.

Οι Ποντιακοί Έλληνες, από τον 8ο αιώνα π.Χ., άρχισαν ν’ αναπτύσουν στενές σχέσεις με τους γηγενείς του πόντου και αποτέλεσαν μαζί τους, τη ζύμη από την οποία πλάστηκαν οι νέες ελληνικές πατρίδες.

Σινώπη

Η δε Σινώπη κείται μεν εν τοις δεξιοίς μέρεσιν του Πόντου παρά τον εις Φάσιν πλουν

(Πολυβίου Ιστορία Τετάστη, παράγρ. 56)
Επανιδρύθηκε από τους Ίωνες της Μιλήτου στις αρχές του 8ου αιώνα π.Χ. και ήταν η πρώτη ελληνική αποικία στον Πόντο. Αργότερα, οι Σινωπείς ίδρυσαν, κατά τον Ηρόδοτο και τον Ξενοφώντα τις δικές τους αποικίες: την Τραπεζούντα, την Κερασούντα και τα Κοτύωρα. Ο Αθηναίος πολιτικός Περικλής επισκέφτηκε την πόλη, εγκαθίδρυσε δημοκρατική κυβέρνηση και εγκατέστησε εκεί 600 Αθηναίους πολίτες.

Στη Σινώπη γεννήθηκε, τον 4ο αιώνα π.Χ., ο περίφημος κυνικός φιλόσοφος Διογένης. Το 183 π.Χ. η πόλη έγινε πρωτεύουσα του βασιλείου του Πόντου, εκεί γεννήθηκε και ο Μιθριδάτης ΣΤ’ ο Ευπάτορας.

Αμισός Σαμψούντα

Είναι μεγάλη πόλη του Πόντου και αποικίστηκε από τους Σινωπείς περί τα μέσα του 8ου αιώνα π.Χ. Έγινε και αυτή πρωτεύουσα του Πόντου και εκεί ο Μιθριδάτης ΣΤ’ έχτισε τα ανάκτορά του.

Η αρχαία πόλη είναι πολύ κοντά στη σημερινή – απέχει περίπου 3χιλιόμετρα. Ήταν πατρίδα μαθηματικών Δημητρίου και Διονυσόδωρου καθώς και λόγιου Τυραννίωνα, που ήταν δάσκαλος του Στράβωνα.

Στους χρόνους του μεσαίωνα, η Άμισος πήρε το όνομα Σαμψούντα (ετυμολογικά από το εις Αμισόν, σ’ Αμισόν, Σαμψούν).

Τραπεζούς

Τραπεζούς η πόλις, πόλις αρχαιοτάτη και των εν τη εώα πασών αρίστη.

Η άριστη πόλη στην ανατολή. Έτσι την αποκαλεί ο Ιωάννης Ευγενικός στη γραφή του Εγκωμιαστική Έκφρασις της Τραπεχούντας.

Από την περιοχή αυτή (όπως είχε βρει ο Ηρακλής Αποστολίδης και το είχε πει στο γιο του το Ρένο) καταγόταν και η οικογένεια του Κ.Π. Καβάφη. Ο Αλεξανδρινός ποιητής εμπνεύστηκε από την πόντια πόλη, πόνεσε κι έγραψεν το “Πάρθεν”:

…Όμως απ’ τ’ άλλα πιο πολύ άγγιξε το άσμα

το Τραπεζούντιον με την παράξενη του γλώσσα

και με τη λύπη των Γραικών των μακρυνών εκείνων

που ίσως όλο πίστευαν που θα σωθούμε ακόμη…

Η Τραπεζούντα αποικίστηκε από τους Σινωπείς το 756 π.Χ. Ο Παυσανίας σημειώνει οτι κια κάτοικοι της αρκαδικής Τραπεζούντας είχαν εγκατασταθεί εκεί.

Οι Τραπεζούντιοι φιλοξένησαν, όπως αναφέρει ο Ξενοφών, τους Μύριους σαν αδελφούς για 30 ημέρες, τους έδωσαν τρόφιμα και κρασιά, έκανα θυσίες προς τιμή τους και οργάνωσαν αθλητικούς αγώνες και ιπποδρομίες. Ελληνική πόλη απόκαλεί την Τραπεζούντα ο Ξενοφών: Από εδώ επορεύθησαν δύο σταθμούς, παρασάγκας επτά και ήλθαν εις τη θάλασσαν, εις την Τραπεζούντα, πόλιν Ελληνικήν, κατοικουμένην εις τον Εύξεινον Πόντον, αποικίαν των Σινωπέων.

Οι Μύριοι στρατοπέδεψαν νοτιοανατολικά της πόλης, στο λόφο Μίθριο (400-401 π.Χ.).

Η Τραπεζούντα ήταν η πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας των Κομνηνών (1204-1461) με πρώτο αυτοκράτορα τον Αλέξιο Κομνηνό και τελευταίο το Δαβίδ Κομνηνό. Η πόλη κατακτήθηκε το 1461 από το Μωάμεθ Β’ τον Πορθητή και έγινε πεδίο απερίγραπτων σφαγών, εκτοπίσεων και διώξεων. Πολλοί χριστιανόπαιδες έγιναν, με τη βία, γενίτσαροι, ιεροί ναοί τζαμιά και τα ανάκτορα των Κομνηνών σπίτι του Τούρκου διοικητή.

Στην πόλη αφθονούν τα βυζαντινά μνημεία και σώζονται πολλοί βυζαντινοί ναοί: Αγίας Σοφίας (1260), Αγίου Ευγενίου (μεγαλομάρτυρα, πολιούοχου της πόλης), Αγίας Άννας (6ος – 7ος αιώνας), Αγίου Φιλίππου, Παναγίας Θεοσκεπάστου και ο αρχαιότερος όλων, ο ναός της Παναγίας Χρυσοκεφάλου. Ονομαστό είναι το μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά (386 μ.Χ.) που απέχει 54 χιλιόμετρα από την πόλη.

Πνευματικός φάρος του Πόντου υπήρξε το περιώνυμο Φροντιστήριο Τραπεζούντας που ιδρύθηκε το 1682 από τον Πόντιο Σεβαστό Κυμηνιτή και λειτούργησε, με ασήμαντες διακοπές, εώς το 1923.

Κερασούς

Ο Ξενοφών πρώτος έγραψε για την Κερασούντα εκθειάζοντας τη φιλοξενία των Κερασουντίων προς τους Μύριους. Πόλη ελληνικότατη, ιδρύθηκε τον 7ο αιώνα π.Χ. από τους Σινωπείς. Η Κερασούς, όπως και οι άλλες πόλεις του Πόντου, ήταν ανεξάρτητη, εώς ότου ιδρύθηκε το βασίλειο των Μιθρυδατών.

Ο βασιλιάς Φαρνάκης την ονόμασε Φαρνακία και το όνομα αυτό διατηρήθηκε εώς την κατάλυση του βασιλείου του Πόντου από τους Ρωμαίους. Κατά τη ρωμαϊκή κυριαρχία η πόλη διατήρησε την αυτονομία της καθώς και το αρχαίο της όνομα Κερασούς. Αυτό, σύμφωνα με μια εκδοχή, προέρχεται από το Κέρας-ους εξαιτίας του σχήματος του και κατ’ άλλη εκδοχή από το δέντρο κέρασος (κερασιά).

Σώζονται επιγραφικά τεκμήρια των ρωμαικών χρόνων, όπως ορειχάλκινα νομίσματα των αυτοκρατόρων Αδριανού και Αυρηλίου, που φέρουν στη μια όψη το όνομα του αυτοκράτορα και στην άλλη τη λέξη Κερασουντίων.

Στους Βυζαντινούς χρόνους η πόλη άνηκε στη επαρχία του Πολεμωνιακού Πόντου και αργότερα στην επαρχία Χαλδίας, με πρωτεύουσα την Τραπεζούντα.

Η Κερασούς, εξαιτίας της στρατηγικής θέσης της υπήρξε στόχος κατακτητικών βλέψεων διαφόρων φυλών. Κατά το 1300, επί Αλέξιου Β’ του Κομνηνού, πολυάριθμος στρατός τούρκικων φυλών, με αρχηγό τον Κουστογιάν κυρίευσε την πόλη, αλλά ο Αλέξιος επιστρέφοντας από την Τραπεζούντα έδωσε φονικότατη μάχη, συνέλαβε τον Κουστογιάν και αιχμαλώτισε μεγάλο μέρος του στρατού του. Οι Τούρκοι πολιόρκησαν την πόλη το 1300. Κατακτήθηκε το 1461 από τον Μωάμεθ Β’ τον Πορθητή.

Αμάσεια
Ο αρχαίος γεωγράφος και ιστορικός Στράβων (63 π.Χ. – 23 μ.Χ.) ήταν από την Αμάσεια, παραλιακή πόλη του Πόντου, που τη διασχίζει ο ποταμός Ίρις. Ο Στράβων γράφει για την πατρίδα του (Γεωγραφικά, Βιβλίο ΙΒ, παραγρ.547 ,εδάφιο 15): Ο Ίρις ποταμός έχει τας πηγάς του εις αυτόν τον Πόντον, ρέων διαμέσου της πόλεως των Κομανών [...] επιστρέφει προς βορράν [...] κατόπιν κάμνει πάλιν καμπήν προς ανατολάς, δεχόμενος τα ύδατα του Σκύλακος και άλλων ποταμών και ρέει ορμητικώς πλησίον αυτού του τείχους της Αμάσειας, της Πατρίδος μου, η οποία είναι οχυρωτάτη πόλις. (Μετάφραση Α.Σ. Αρβανιτοπούλου).

Η Αμάσεια ήταν πρωτεύουσα των Μιθριδατών εώς το 183 π.Χ. Η πόλη εχει τα περισσότερα αρχαία μνημεία στον Πόντο. Στα βραχώδη βουνά της υπάρχουν σπηλιές που δεν είναι παρά οι συλλημένοι τάφοι των Μιθριδατών. Στο Μουσείο της αφθονούν τα αρχαιοελληνικά ευρήματα.

Τον 11ο αιώνα η πόλη έπεσε στα χέρια των Σελτζούκων Τούρκων. Σπουδαίοι Πόντιοι καταδικάστηκαν και μαρτύρησαν, αργότερα, με την κατηγορία ότι μαζί με τους αντάρτες αγωνίζονταν για την ανεξαρτησία του Πόντου.

Στην κεντρική πλατεία της πόλης, το Σεπτέμβριο του 1821 οι Τούρκοι απαγχόνισαν 174 Έλληνες του Πόντου.

Στην περιφέρεια της Αμάσειας κατοικούσαν στις αρχές του 20ου αιώνα 155.000 Έλληνες και λειτουργούσαν εκεί 325 σχολεία με 10.000 μαθητές και 565 δασκάλους.

Τελευταίος μητροπολίτης Αμάσειας ήταν ο Γερμανός Καραβαγγέλης (1866 – 1935), γνωστός για την εθνική αγωνιστική δράση του.

Κοτύωρα

Ο Ξενοφών αναφέρει την πόλη ως αποικία της Σινώπης, ο δε Όμηρος στην Ιλιάδα την αποκαλεί Κύτωρο. Οι Τούρκοι της έδωσαν το όνομα Ορδού που σημαίνει στρατόπεδο, γιατί εκεί συγκεντρωνόταν ο στρατός του Μωάμεθ Β’ του Πορθητή.

Το όνομα Κοτύωρα προέρχεται από το βασιλιά της Παφλαγονίας Κότυο και την ώρα (φρούριο).

Στις αρχές του 20ου αιώνα λειτουργούσαν εκεί 9τάξιο Γυμνάσιο (Ψωμιάδειος Σχολή), 4τάξιο δημοτικό σχολείο, νηπιαγωγείο (Καρυπίδειος Σχολή) και παρθεναγωγείο. Ο ελληνισμός των Κοτυώρων και των 57 γύρω ελληνικών χωριών, όπως άλλωστε και ολόκληρος ο ελληνισμός του Πόντου, υπέστη τα πάνδεινα από τους Τούρκους που είχαν στόχο την ολοσχερή εξαφάνισή του.

Αργυρούπολη

Είναι η πόλη των μεταλλείων, κυρίως του αργυρού. Απέχει 100 χιλιόμετρα από την Τραπεζούντα και είναι έδρα της επαρχίας Χαλδίας. Ονομαστό ήταν το Φροντιστήριο Αργυρουπόλεως, που λειτουργούσε από το 1723. Με τον ξεριζωμό πολλοί Αργυρουπολίτες εγκαταστάθηκαν στη Νάουσα, φέρνοντας μαζί τους βιβλία και χειρόγραφα του Φροντιστηρίου, ψυχή του οποίου ήταν ο δάσκαλος και ευεργέτης Γεώργιος Κυριακίδης. Τελευταίος Μητροπολίτης ήταν ο Λαυρέντιος Παπαδόπουλος.

Σάντα

Η περιοχή της Σάντας είχε 7 ελληνικά χωριά χτισμένα πάνω στις βουνοπλαγιές. Ιδρύθηκε το 1540 από τους κατοίκους Πλατάνων και Τόνγιας.

Θρυλική υπήρξε η αντίσταση των κατοίκων της Σάντας εναντίον των Τούρκων κατακτητών. Ακόμα και οι γυναίκες οπλοφορούσαν για να αντιμετωπίζουν τους Τούρκους.

Κρώμνη

Γνωστή κωμόπολη της επαρχίας Χαλδίας του νομού Τραπεζούντας. Στα ψηλά βουνά, όπου ήταν χτισμένα τα περισσότερα χωριά της περιοχής, κατέφευγαν πολλοί Έλληνες για να προστατευτούν από τις διώξεις των Τούρκων.

Σούρμενα

Παραλιακή πόλη ανατολικά της Τραπεζούντας. Στα βουνά της, κατά τον Ξενοφώντα, ζούσαν οι Μάκρωνες. Εκεί λειτουργούσαν δημοτικά σχολεία και ημιγυμνάσιο.

Κόμανα

Αρχαία πόλη του Πόντου, κοντά στην Τοκάτη. Ο Στράβων την αναφέρει ως κέντρο λατρείας. Στα Κόμανα πέθανε από τις κακουχίες και τις στερήσεις ο Ιωάννης ο Χρισόστομος το 407.

Οινόη

Επίσης αρχαία πόλη του Πόντου, ανάμεσα στην Αμισό και στα Κοτύωρα. Από τον 5ο αιώνα π.Χ. ήταν αποικία της αττικής Οινόης.

Το 1914 λειτούργησαν εκεί δημοτικά σχολεία, μια αστική σχολή και ένα παρθεναγωγείο. Το 1917 ο ελληνισμός της περιοχής υπέστη απερίγραπτους διωγμούς από τους Τούρκους.

Ματσούκα

Επαρχία του νομού Τραπεζούντας, φημισμένη για τα μοναστήρια της: Παναγίας Σουμελά, Ιωάννη Προδρόμου του Βαζελώνα και Αγίου Γεωργίου του Περιστερεώτα.

“Θάλαττα, θάλαττα” φώναξαν οι Μύριοι του Ξενοφώντος από το βουνό Θήχης της Ματσούκας όταν αντίκρυσαν τον Εύξεινο Πόντο.

Στη Ματσούκα πολέμησαν οι στρατηγοί του Βυζαντίου οι περίφημοι Γαβράδες, καθώς και οι Μεγάλοι Κομνηνοί.

Χαλδία

Περιοχή του ανατολικού Πόντου, όπου, κατά την αργοναυτική εκστρατεία, κατοικούσαν οι Χαλδύβες. Ήταν η πρωτη περιοχή της Μικράς Ασίας που ασπάστηκε τον Χριστιανισμό. Εκεί μόνασαν ο Μέγας Βασίλειος και ο Γρηγόριος Ναζιανζηνός.

Όταν η Χαλδία πέρασε στην κατοχή των Τούρκων υπέστη μεγάλες καταστροφές.

Και Άλλες

Ξακουστές είναι όλες οι ελληνικές πόλεις του Πόντου – κάθε μία απ’ αυτές συνδέεται με τις εθινκές ιστορικές παραδόσεις και με την ελληνορθόδοξη χριστιανική πίστη. Και όλες, χωρίς καμία εξαίρεση, δοκίμασαν, σε διάφορες εποχές, την βαρβαρότητα του Τούρκου δυνάστη.

Ενδεικτικά αναφέρονται, επίσης: Η φιλόξενη Θοανία, (Τόνγια), η πόλη του Όφη, που από το χωριό της Υψηλή κατάγονταν οι Υψηλάντες, τα Πλάτανα με το βυζαντινό κάστρο (του Ηλ’ το κάστρο) και το πυρρίχιο χορό τους, τα Άδρασα που ήταν έδρα της Χαλδίας, η Τρίπολη, γνωστή από τον Όμηρο για τα πλούσια μεταλλεία της, η Ριζούντα που ταυτίζεται με το νότιο τμήμα της αρχαίας Κολχίδας, η Πουλαντζάκη, όπου μόνασε ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, η Πάφρα με τα εκλεκτά καπνά της, η Νικόπολη που οφείλει το όνομα της στη νίκη του Πομπηίου κατά του Μοθριδάτη ΣΤ’, η Τοκάτη (ή Ευδοκίας) που ιδρύθηκε επί αυτοκράτορα Ηρακλείου (η κόρη του λεγόταν Ευδοκία), η Θέρμη, κοντά στην Οινόη που η περιοχή της είχε πρωτεύουσα την Θεμίσκυρα, πατρίδα των Αμαζόνων, το Μάτεν της Κερασούντας με τα μεταλλεία του, η Μερζιφούντα, φημισμένη για τα ιαματικά λουτρά της που αναφέρονται και από τον Στράβωνα, η Φάτσα με τα ερείπια του αρχαίου πύργου που χτίστηκε το 179π.Χ. από το βασιλιά Φαρνάκη Α’,  η Νεοκαισάρεια με ερείπια από αρχαία οικοδομήματα, το Τσάμπασι που κάηκε το 1913 με το πασίγνωστο τραγούδι (εκάεν και το Τσάμπασιν), το Μεσσουδιέ (αρχαία Μελίτη), το Τσάλ που χτίστηκε το 18ο αιώνα από τους Αργυρουπολίτες, η Πράσαρη με το περίφημο ιεροδιδασκαλείο και τη μονή της, η Ηράκλεια, η πατρίδα του Ηρακλείδη του Ποντικού, η Ίμερα με το γυναικείο μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, η Ζήλα όπου οι ρωμαίοι νίκησαν τον Φαρνάκη, βασιλιά του Πόντου, η Εσπιά, το ελληνικό χωριό της Τρίπολης, η Ινεπόλη, το Ακ Νταγ Ματέν με τις τραγικές μνήμες από τα απερίγραπτα μαρτύρια του Ελληνισμού ανάμεσα στο 1876 και το 1922. Εξέχουσα θέση στην ιστορική μνήμη κατέχει το χωριό Κοβάκ, 48 χιλιόμετρα από την Αμισό. Τον Ιούνιο 1921 οι Τούρκοι τουφέκισαν εκεί 701 Έλληνες από τους εξόριστους της πρώτης αποστολής, γιατί θεωρήθηκε οτι συμμετείχαν στην ίδρυση της ανεξάρτητης δημοκρατίας του Πόντου.

Στο Κόβακ συγκέντρωσαν οι Τούρκοι τους Έλληνες μουσικούς της Αμισού και τους διέταξαν να παίξουν τον εθνικό ύμνο της Τουρκίας. Όμως, οι ηρωικοί Πόντιοι έπαιξαν τον ελληνικό εθνικό ύμνο, οπότε οι Τούρκοι τους σκότωσαν όλους και τους έριξαν σε ξεροπόταμο. Τα βράδυα μάζευαν τους Έλληνες που συνελάμβαναν και αφού τους σκότωναν τους έριχναν τα σώματά τους στο ποτάμι. Σύμφωνα με την παράδοση στο ποτάμι αυτό αντί για νερό έτρεχε αίμα.

Τα Μοναστήρια

Τα μοναστήρια του Πόντου διαδραμάτισαν σπουδαιότατο ρόλο στη διατήρηση της ελληνοχριστιανικής παράδοσης των Ποντίων και του Ελληνισμού γενικότερα, ενώ παράλληλα, υπήρξαν κέντρα ανάπτυξης της ελληνικής παιδείας.

Το σημαντικότερο μοναστήρι είναι εκείνο της Παναγίας Σουμελά στη Τραπεζούντα που ιδρύθηκε το 386 από τους μοναχούς Βαρνάβα και Σωφρόνιο. Επανιδρύθηκε το 1953 νέο μοναστήρι από τους ξεριζωμένους Πόντιους στους πρόποδες του Βερμίου, κοντά στην Καστανιά της Βεροίας, όπου φυλάσσεται η εικόνα της Θεοτόκου, που ζωγράφισε ο Άγιος Λουκάς και είχε μεταφερθεί στην Ελλάδα από την μονή της Τραπεζούντας το 1930.

Άλλα σημαντικά μοναστήρια είναι του Αγίου Γεωργίου Χουτουρά που ιδρύθηκε τον 14ο αιώνα από τον Αλέξιο Γ’ Μεγαλοκομνηνό στην περιοχή της Χαλδίας, του Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα ή Περιστερά που χτίστηκε το 752, του Αγίου Γεωργίου Χαλιναρά, της Παναγίας Γουμερά που ιδρύθηκε από τους μοναχούς Σωφρόνιο, Παίσιο και Λαυρέντιο το 10ο αιώνα (βρίσκεται κοντά στο χωριό Τσιτά - και γι’ αυτό ονομαζόταν και τη Τσίτας η Παναΐα), του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, Βαζελώνος, χτίστηκε το 270, κοντά στην Παναγία Σουμελά και ανακαινίστηκε τον 6ο αιώνα από τον Ιουστινιανό, κ.α.

ΠΗΓΗ http://pontiakilelapa.wordpress.com/

Ονομασίες Γεωργικών Εργαλείων Και Εδεσμάτων Του Πόντου!!

Posts from the ‘Ιστορία του Πόντου’ Category

Ονομασίες Γεωργικών Εργαλείων Και Εδεσμάτων Του Πόντου!!

Ονομασίες Γεωργικών Εργαλείων Του Πόντου
1) Αξινάρ (Μπαλτάς)
2) Μακέλ (Κασμάς, Από Το Σμα + Κελλα, Μια Κέλλα, Με Ένα Δόντι)
3) Δικράν (Σιδερένιο Δικράνι)
4) Τουρμούχ (Τζουγράνα)
5) Δικέλλ (Τσάπα, Από Το Δυο + Κέλλα, Με Δύο Δόντια)
6) Τσακούτς (Σφυρί)
7) Κοτάν (Αλέτρι)
8) Σκεπάρ (Σκεπάρνι)
9) Φορκάλ (Σκούπα)
10) Κερεντή (Κόρσα)
11) Τσακέλλ (Τσάπα)
12) Λεακόν (Ακονιστή Ρι)
13) Ζεβλίν (Ζεύω = Πήρος)
14) Λεγμετέρ (Ξύλινο Δικράνι)
15) Λόγ (Πέτρα Αλωνισμού Σίκαλης, Βρώμης Κ.Λ.Π.
16) Τουκάν (Ξύλο Με Κοφτερές Πετρίτσες Για Αλώνισμα Σιταριών)
17) Ρουκάν (Ξύστρα)
18) Τερπίν (Ξυλοφάγος)
19) Κιαλπετή (Τανάλια)
20) Καγάν (Δρεπάνι)
21) Εμπροστία (Τριπόδι)
22) Λομ (Λοστός)
23) Τσατάλ (Είδος Δικρανιού)
24) Χουζάρ (Μεγάλο Πριόνι Που Το Χρησιμοποιούσαν 2 Άτομα Για Την Κοπή Μεγάλου Κορμού Δέντρου)
25) Ξυλάγγ (Ξύλινο Αγγείο Για Δρουβάνισμα Γάλατος Για Να Βγάλουν Βούτυρο)
26) Γολ (Ζυγός, Τιμόνι)
27) Πατόκ ( Η Ουρά Του Τιμονιού Στο Ζυγό)
28) Ρινίν (Λίμα)
29) Ροκάν (Πλάνη)
30) Σατς (Χοντρή Λαμαρίνα Για Ψήσιμο Πίτας)
31) Πουργού (Αρίδα)
32) Πουσχού (Πριόνι Μικρό)
33) Πελ (Φτυάρι)
34) Υφτυάρ (Φτυάρι)
35) Λανάρ (Λανάρι)
36) Παρχάτς (Χάλκινη Κατσαρόλα Με Λαβή)
37) Μαστραπά (Νεροπότηρο)
38) Τσαλικόφτε (Κοφτήρι Θάμνων)
39) Καταμάγια (Ξύλο Με Κουρελούδες Στην Άκρη Για Να Μαζεύουν Τη Στάχτη Και Τα Κάρβουνα Από Το Φούρνο. Η Λέξη Από Το Κατά – Μαγίω, Καταμάσσω Καταμάγια)
40) Πυρίφτρα (Ξύλινο Φτυάρι Με Το Οποίο Φούρνιζαν Τα Ψωμιά. Παραγ. Από Τη Φράση «Εις Πυρ Ρίπτω Τα Ψωμία,Πυρίφτω, Πυρίφτρα)
41) Πασκίν (Στραβό Ξύλο Με Το Οποίο Φύτευαν Καπνά)
42) Φυσκιά (Ποτιστήρι)
43) Η Βαρέα (Η Βαριά) Κ.Λ.Π.
Γαλακτοκομικά, Τυροκομικά
1) Ταν: Το Υγρό Υπόλοιπο Του Αγελαδινού Ή Βουβαλίσιου Γιαουρτιού Μετά Το Χτύπημα (Δρουβανίζμαν) Και Την Αποβολή Του Βουτύρου
2) Πασκιτάν: Αλειφόμενο Τυρί Που Παράγεται Μετά Από Βράσιμο Του Ταν.
3) Ξύγαλαν: Γιαούρτι
4) Τζιαχλαμάς: Αναψυκτικό (Αριάνι)
5) Υλιστόν: Πολύ Στραγγισμένο Γιαούρτι
6) Γαΐς: Αγελαδινό Τυρί Σε Λωρίδες (Γαϊς=Ζώνη). Μοιάζει Με Την Μοτσαρέλα.
7) Παρχαροτύρι: Καπνιστό Αγελαδινό Τυρί Με Γλυκιά Γεύση (Τυρί Του Παρχαριού)
8) Τσιορτάνια: Τυρί Αγελαδινό Σε Σχήμα Κόλουρου Κώνου Με Μια Λακουβίτσα Στην Επάνω Έδρα. Αρκετά Αλμυρό, Τρίβεται Σε Πίτες Ή Τηγανίζεται.
9) Σουλγούν: Κυλινδρικού Σχήματος Αγελαδινό Τυρί, Αλμυρό Με Αρκετά Λιπαρά.
10) Μυντσίν: Μυζήθρα
11) Φυτιλιάρ Μυντσίν: Μαδημένο Γαϊς Τυρί Μαζί Με Αλμυρή Μυζήθρα Μεζές, Τρώγεται Και Τηγανητό.
12) Τσιοκαλίκιν Ή Τσιοκαρμάς: Φρέσκο Αγελαδινό Τυρί Που Κόβει Με Λεμόνι Ελαφρά Ξινό Και Αλμυρό.
13) Τυροκλωστήν: Τυρί Σε Λεπτές Φέτες, Που Βυθίζουνε Μέσα Στο Καφτό “Χαβίτσ’” Το Οποίο Όταν Λιώσει Γίνεται Σαν Μαστίχα Και Αναδευόμενο Με Μια Ξύλινα Κουτάλα Εμφανίζεται Ως Κλωστή.
Φαγητά
1) Κεσκέσι Κορκότα Χερσές: Χυλός Από Βρασμένο Κρέας Και Σιτάρι
2) Καϊγκανάς: Στραπατσάδα
3) Τανομένος Σορβάς: Σούπα Από Κορκότο Με Ταν
4) Ξυγαλένεν Σορβάς: Σούπα Με Κορκότο Ή Πλιγούρι Και Γιαούρτι
5) Κρεατόπιτες
6) Κεμπάπια
7) Ιτσλί: Παρασκεύασμα Από Πλιγούρι, Συνήθως Έχει Μέσα Και Γέμιση Από Κρέας.
8) Σουμπορεγί: Γιορτινό Φαγητό
9) Φούστρον: Ομελέτα Με Αλεύρι
10) Μπορτς: Κρεατόσουπα Με Λάχανο
11) Κεσκέκι: Χυλός Κοτόπουλου Με Σιτάρι.
Σιτηρά, Αρτοποιήματα, Ζυμάρια
1) Λαζουδένα: (Από Καλαμπόκι)
2) Ταραγά: (Από Μείγμα Σιταριού Καλαμποκιού)
3) Μόρικα: (Από Σίκαλη)
4) Γιουλαφέναν: (Από Βρόμη)
5) Τσουπαδένια Κολόθια: Μικρά Στρογγυλά Ψωμάκια Από Καλαμποκάλευρο, Αλειμμένα Με Φρέσκο Βούτυρο.
6) Κετέ: Αρτοσκεύασμα
7) Παστουρμαδόψωμο
8) Κρεατόψωμο
9) Μανιταρόψωμο
10) Σπανακόψωμο
11) Παντζαρόψωμο
12) Καρυδόψωμο
13) Μυζηθρόψωμο
14) Γιαουρτόψωμο
15) Πρασόψωμο
16) Τζεβιζλί Τσορέκ: Τσουρέκι
17) Πουσίντια: Κριθαρένιες Κουλούρες Με Βούτυρο Ή Πετιμέζι.
18) Πλουγούρ: Κοπανισμένο Σιτάρι
19) Κορκότο: Χοντροαλεσμένο Σε Χειρόμυλο Σιτάρι, Κριθάρι Ή Καλαμπόκι. Το Χρησιμοποιούν Ως Υποκατάστατο Του Ρυζιού Σε Πολλά Εδέσματα.
20) Χασίλια: Πηχτό Φαγητό Με Κορκότα, Αλεύρι Και Βούτυρο. Περιέχυναν Τα Χασίλια Με Θόγαλαν, Γιαούρτι Ή Αριάνι.
21) Λαβάσεα: Μικρές Πίτες Άζυμου Άρτου
22) Τρίμμαν: Μικροί Σβώλοι Από Ζυμάρι Τους Οποίους Βράζουν Και Περιχύνουν Με Καβουρντισμένο Βούτυρο Με Κρεμμύδι.
23) Μακαρίνα: Χυλοπίτες
24) Υβριστόν: Γουφκάδες
25) Χαβίτς: Πηχτός Λαπάς Με Καλαμποκάλευρο Και Μυζήθρα, Ψημένος Σε Λιωμένο Αγελαδινό Βούτυρο.
26) Σιρόν: Ζυμαρικά Από Φύλλο Τυλιγμένα Σαν Κουρκουμπίνια. Σερβίρεται Με Λιωμένο Βούτυρο Και Γιαούρτι.
Γλυκά
1) Μελοκούλουρα
2) Μελόπιτες
3) Βουτυρόμελο
4) Πεστίλια: Από Μούρα Ή Σύκα
5) Βαρβάρα: (Με Σιτάρι, Καλαμπόκι Και Φασόλια)
6) Αλευροχαλβάς
7) Κατμέρια Ή Γατμερ: Είδος Τηγανίτας
8) Βασιλόπιτα: (Με Βουτυρωμένα Φύλλα Ζύμης Με Πασπαλισμένο Ανάμεσα Καρύδι, Κανέλα, Και Ζάχαρη). Παρόμοια Βασιλόπιτα Συναντάμε Στην Καππαδοκία Και Στην Αγιάσο Της Λέσβου.
9) Τσιριχτά (Λουκουμάδες): Γίνονται Και Αλμυρά Γεμιστά Με Καβουρμά.
10) Πουρμάς, Πορμάς Ή Πορέκ Ή Περέκ Ή Στριφτό: Γλυκό Σοροπιασμένο Με Μέλι Ή Πετιμέζι.
11) Παζλαμά: Κρέπα Από Καλαμποκίσιο Αλεύρι Με Βούτυρο, Πασπαλισμένη Με Τριμμένο Τυρί, Ζάχαρη, Πετιμέζι Ή Μέλι.
12) Ωτία: Τηγανισμένα Πιτάκια Με Κιμά Σε Σχήμα Αυτιού.
13) Παταράτα Ή Φελία: Αυγόφετες Με Μέλι, Πετιμέζι Ή Ζάχαρη.
14) Πισία Ή Τιρλία: Είδος Διπλωμένης Και Τηγανισμένης Κρέπας.
15) Μαλαχτά: Γλύκισμα Από Καβουρντισμένο Αλεύρι, Ζάχαρη Ή Μέλι Και Νερό.
Πίτες – Πιτάκια
1) Φιλοτά: Είδος Τυρόπιτας
2) Χαψολάβασον: Λαγάνα Με Παστό Γαύρο
3) Χοχολένεν Πίτα (Σκουπιδόπιτα): Πίτα Με Καλαμποκάλευρο Και Διάφορα Άγρια Χόρτα.
4) Πίτα Με Κιντέατα (Τσουκνιδόπιτα): Τσουκνίδες, Κρεμμύδι, Αυγά, Τυρί Άνηθο Και Μαϊντανό.
5) Λαλλάγγες: Οι Βυζαντινές Λαλάγγες Ή Λαλαγκίτες Που Υπάρχουν Σε Όλη Την Ελλάδα.
6) Διαμέσα: Φύλλα Παχιάς Ζύμης Που Περιέχουν Την Οποιαδήποτε Γέμιση Και Ψήνονται Διπλωμένα Στα Τέσσερα Σαν Φάκελο.
7) Γιαγλία: Πιτούλες Σε Σχήμα Βάρκας Γεμισμένες Με Τυρί (Πεϊνιρλιά)
8) Σαγανλούγια: Πιτούλες Σε Σχήμα Βάρκας Σαν Πεϊνιρλιά Γεμισμένες Με Ψιλοκομμένο Κρεμμύδι, Φουντούκια Ή Καρύδια Και Μαύρο Πιπέρι.
9) Γιουμουρταλούγεα: Πιτούλες Σε Σχήμα Βάρκας Σαν Πεϊνιρλιά Γεμισμένες Με Καβουρμά
10) Χαψία: Μικρές Πίτες Με Ψάρι (Γαύρο)
11) Γιοχάδες: Γιουφκάδες
12) Πιροσκία: Τηγανητά Πιτάκια Γεμισμένα Πατάτα Ή Κιμά
13) Πλινία: (Μπλινίς) Πιτάκια Με Πατάτα

ΠΗΓΗ  http://pontiakilelapa.wordpress.com/

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΚΑΙ ΓΝΩΜΙΚΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΚΑΙ ΓΝΩΜΙΚΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ

 Αλεπόν τρώει κι η ζεπίρα πρέσκεται. -Η αλεπού τρώει και το κουνάβι πρήζεται. Η αρκούδα, η αλεπού και το κουνάβι κάνανε συνεταιριλίκι για την ανεύρεση τροφής. Η αλεπού έτρωγε κρυφά και με την πονηριά της έπειθε την αρκούδα ότι τα έτρωγε το κουνάβι. Έτσι το κουνάβι πρηζόταν από το ξύλο που έτρωγε από την Αρκούδα. Λέγεται: Για όποιον υπόκειται τις συνέπειες των πράξεων άλλων. - Εμέν΄ τερεί κι εσέν΄ ελέπ΄. - ΄Κι θέλ΄ ατό, ΄κι θέλ΄ ατό, κυλίστε το κι ας έρται! - Άβουλα τη Θεού φύλλον 'κι λαϊσκεται - Άλλον τ΄ ομμάτ΄ του κουκουδά και άλλον τη κορώνας - Απ΄ έξ΄ ο χορός γαϊτάν΄ έν΄ - Άρκου μαλλίν μετάξ΄ κι γίνεται - Τον τεμπέλ έστειλ΄ ατον σ΄ ορμάν και τ΄ ορμάν όλον μίαν 'α εκατείβαζεν - Άρκον σα ξύλα έστειλαν, και γρίζεψεν το δάσος - Ας λείπει το καλόερον, ας λείπει κι η ευχή ατ΄ - Εσέν κορτσόπον λέγατο και εσύ νυφίτσα άκσον - Πίσω ΄μεν κι αν κι εμέζωσε πατ΄ και φούρξωμαι - Τον τσίγγενον εποίκαν ατόν βασιλέαν, κι ατός είδεν τα τσουπούγα κι είπεν: ντ΄ έμορφα καλάθε είντανε - Εμ τ΄ οβού τ΄ απές εμ τ΄ ελέας τ΄ εξ΄ - -Άλλα ζα σπάουνταν και άλλα μαρουκούνταν Άλλα ζώα σφάζονται και άλλα μηρυκάζουν Λέγεται: Γι αυτούς που ευθυμούν ενώ άλλοι δυστυχούν -Άλλ’ τερούν και σπάν’νε κι άλλ’ τρώγ’νε και σπάν’νε Άλλοι κοιτούν και σκάνε και άλλοι τρώνε και σκάνε. Άλλοι υποφέρουν από την στέρηση και άλλοι από την κατάχρηση της αφθονίας. - Αλλομίαν αν αντρίζω θ’ εγροικώ και κοιματίζω. Αν ξαναπαντρευτώ θα ξέρω να προσποιούμαι. Η πείρα είναι ο καλύτερος οδηγός -Ας σον Ορωμαίον π’ ’ίνεται Τούρκος κι άλλο αφορισμένος ’ίνεται. Αυτός που από Ρωμιός γίνεται Τούρκος γίνεται σκληρότερος. Ο χειρότερος εχθρός είναι εκείνος που υπήρξε φίλος μας γιατί γνωρίζει τα ελαττώματά μας - Απ' υστερνέας πι τουρκιζ κι αλλο πιστεμενος εινεται

ΠΟΝΤΙΑΚΟ ΛΕΞΙΚΟ

Α     Αβούτο/Αούτο =Αυτό Αγγόνα =Φίδι Αγδήν Κονίαμα = Γουδοχέρι Αγελάδ/Xτήνον/Βούδ=Αγελάδα Αγλιανεύκουμαι Περνάω =ευχάριστα Αγνόν =Περίεργο Aγραεύω/'γραεύω =Παθαίνω Αγράμπελον Άγριο =Αμπέλι Αγράνεμον Άγριος =Ανεμος Αγρασεύω =προσπαθώ Aδακά Εδώ =πέρα Αερόπον =Άνεμος Αέτς =Έτσι Αζπάρια =Αυλόπορτες ή εξώπορτες παράθυρου Αητέντς =Αετός Άθια =Άνθη Αίκος =Τέτοιος Α'ι'τέστε =Προχώρα Ακεκά =Εκεί πέρα Άκλερο =Που δεν εχει οικογενεια, ο μονος Άλας =Αλάτι Αλικόν =Με αλάτι Άμον =Σαν Άναβα =Εκτός Άναλον =Ανάλατο Aναχάπαρα =Ξαφνικά Αναμένω =Περιμένω Aνέντροπος =Αυτός που δεν ντρέπεται Αντρίζ' Γυναίκα =Παντρεύεται Αξινάρ =Τσικούρι Απάν =Επάνω Απαρδάλια =Μονοχρωμία Απές =Μέσα Απονεγκάσκουμαι ή αναπάουμαι =Ξεκουράζομαι Αποχασμούμαι =Χασμουριέμαι Aπουρπουνού =Πρωΐ Αραεύω =Γυρεύω Άρκος =Αρκούδα Aρλανεύκουμαι= Στεναχωριέμαι (ή παραπονιέμαι) Αρλίν =Στεναχωρεμένο αλλα και Παραπονιάρικο Αρωθυμία =Αποθυμία Ασηράχαντος =Σκαντζόχοιρος Ασλαεύω =Εμβολιάζω (φυτά) Aτεβήρευτον =Αυτό που στέκει όρθιο Aτλαεύω =Kανω μεγάλω βήμα,υπερπηδώ Ατό =Αυτό Ατσάπαν(Άτσαπα) ='Αραγε Ατώρα =Τώρα Αφκά =Κάτω Άφτει (Ν'άφτει)= Να ανάψει Αφώτιστο =Αβάπτιστο Αχάντ =Αγκάθι Αχούλ' =Το μυαλό Aχπαραγμένο =Τρομαγμένο Άψιμον =Πήρε φωτιά

 Β     Βάλον/Βάλεν =Βάλε Βαρεσιγμένο =Οκνηρό Βούραν =Xούφτα βουρκιάντ =ξύλο που χτυπούσανε τα βόδια Βρούλα =Φωτιά

Γ    Γαιδούρ/Γαιδίρ =Γάιδαρος Γαίς =Λωρίδα Γαρή =Σύζυγος Γενεάν= Γενεά Γεράν =Πληγή Γιεργάν= Πάπλωμα Γιοσμάς =Λεβέντης, όμορφος Γλουπίζω =Ξεφλουδίζω Γομάτο =Γεμάτο Γομώνω =Γεμίζω Γούλα =Λαιμός Γονουσεύω =Μιλάω Γουρπάν(ι) =Θυσία Γουρτάρεμαν= Σωτηρία Γουρταρεύω =Σώζω Γουζεμέντζα/Κουέρ =Μάλλον μπορεί

Ε    Eφτουλάξα= Παθαίνω ασφυξία ή Σταναχωρέθηκα Εχαρέθα =Πήρα χάρη Εφτάγω =Κάνω

Ζ     Ζαέρ =Μάλλον μπορείΖαντός= Τρελλός Ζαντή/Ζαντέσα =Τρελλή Ζαρωτά =Στραβά Ζενγκιλούκ =Πλούτος Ζονάρ= Ζώνη Ζουβάλ= Ενα είδος καλαμποκιού

Η    Hβρίζω =Καθάρισμα σιταριού ή σουσάμι Ήμσον =Μισό

Θ    Θελκούρας =Άταχτα Κορίτσια Θiγατέρα =Κόρι Θρημούλια ή θρυμουλόπα =Ψίχουλα

Ι   Ιθάκ= Στήθος της Αγελάδας Ιλιαεύω= Χαιδεύω Ιμς =Μισό Ινιάτ ή ινάτ =Πείσμα

Κ  Καλατσεύω =Μιλάω Καλομάνα =Γιαγιά Κανείται =Φτάνει καράκωσε =κλείδωσε Κάτα =Γάτα Kέλεου μεγάλος =ποντικός Κεπίν =Κήπος Καρά =Μαύρο Καρδόπον =Καρδιά Καρτόφα =Πατάτα Καταμάγια= Το ξύλο με το βρεγμένο πανί Κεβιαζιάς =Πολυλογάς Κεβεζού =Κάποια που μιλάει πολύ Κιφάλ =Κεφάλι Κλώσκουμαι =Γυρνάω Κονεύω =Μπαίνω Κορτσόπον =Κορίτσι Κοσσάρα= Κότα κοτός =καλαμπόκι κουνίεται =κουνιέται Κούπα =Mπρούμυτα κουτούνα =κοτσάνι Κουτσή =Κορίτσι Κρομίδ =Κρεμμύδι κχύνω =Ρίχνω

 Λ   Λαϊσκουμαι =Κουνιέμαι Λαΐστέρα =Κούνια/Κουνίστρα Λάσκουμαι= Τριγυρνάω Λαχόρ =Λωρίδα Λελέυω =Λατρεύω Λειβαδοτόπα =Λειβάδια Λεφτοκάρ =Φουντούκι Λίβ(ι)α =Σύννεφα Λιθάρ =Πέτρα Λινέα =Σύρμα που κρεμούσαν τα ρούχα Λυκοκαλομάνα =Πρόγιαγιά Λώματα =Ρούχα Μ   Μαερεύω =Mαγειρεύω Μαντζίρα/Ξύγαλα =Γιαούρτι Μάραντα =Λουλούδια Μεντζόν Κάποιον =Φωνάζω Μιντίκ= Μικρό/Ζωηρό Μοθοπώρ= Φθινόπωρο Μονάζω =Φιλοξενώ

Ν  Ναζλής =Ναζιάρης Ναινά =Καθρέφτης Νακενάρ =Mανιτάρι (Σάντα) Nαλίν =Tσοκαρο Ναμούς =Συνείδηση Nάρ =Ρόδι Νεβίζω =Σβήνω Νέγκασμα / Νεγκασίαν =Κούραση Νέισα =Νέα Νεμπέφτει =Πέφτει Νεραξία/Νερεσία =Σίχαμα Νέτση (απο το νε κουτσή) =Κορίτσι Νιάτ =Ο τρόπος συμπεριφοράς (ενός ανθρώπου) Nιάτ =Σκοπός/θέληση/γνωμη Νίφκουμαι / Νίβομαι= Πλένω το πρόσωπό μου Νισαλού= Αρραβωνιαστικιά Νισάν =Σημάδι Νοσσάκα =Πουλάδα Νούνιγμαν =Σκέψη Νουνίζω =Σκέφτομαι Νούντζον =Σκέψου Ντο= Τι Νύφε =Νύφη Νυφέπαρμαν= Γαμπρός & Κουμπάρος πηγαίνουν νύφη στην εκκλησία Nυχτοπούλ =Nυχτοπούλι

Ξ     Ξάι = Καθόλου Ξαν =Ξανά Ξύνω =Ρίχνω

Ο       Ογραεύω =Παθαίνω Oκνέας =Τεμπέλης Ομάττια =Μάτια Oμούτ =Eλπίδα Oμνίσκουμε/Ορκίσκουμε= Ορκίζομαι Ονίδισμαν =Kοροϊδία Οξαεύω =Χαιδεύω Οξοπίς =Πίσω Οπις =Πίσω Οράζω/Οριάζω =Προσέχω/Παρακολουθώ Όραμαν =Όνειρο Oρμάνε =τα δάση Ορμίν =Ποταμάκι Ορτάρι =Kάλτσα Οφίδ =Φίδι Οφύγον= Φύγε Oψε =Εχθές

Π      Παλαλέσα =Τρελή Παλαλός =Παλαβός Παράδας =Λεφτά Παρχάρ =Οροπέδιο Πατήτσια =Φασολάκια Πατσί =Αδερφή Περισιάν =Ακατάστατος / Aτημέλητος Περισάντς =Tαλαιπωρημένος, τυρρανισμένος Πεσλεεύω =Θρέφω Πεχλιβάν =Παληκαράς Πεγάδ =Πηγάδι Πεγαδομάτε =Μάτι του Πηγαδιού Πίλικο =Φάκελο Πιλπίλ =Tο "μπλαμπλα" Πιπίλ =Σπόρος Πoίσον =Κάνε Ποδάρ =Πόδι Πολεμώ =Προσπαθώ Πουργού Μικρί =Σίδερο για τϒρωμάω

Σ       Σαρί =Ξανθό Σαφλάς= Σάλια Σαφλέας= Σαλιάρης Σαχτάρ =Στάχτη Σεβάσκομαι =Σέβομαι Σεβντά =Αγάπη Σείρω =Να Πετάξω Σεκέρ =Ζάχαρη Σερεύω =Μαζεύω Σέφτελος= Χαζός Σιασιουρεμένος =Μπερδεμένος Σιάπκα/Σιάφκα =Καπέλο Σιλευτέρ =Σφουγγαρόπανο και για άνθρωπο απαξιωτικό Σιλεύω =Σφουγγαρίζω Σιρ =Πετάω  Σκαμνίν =Σκαμνί Σκολέκ =Σκουλίκι Σκωτούσαι= Σκοτώνεσαι Σκούμαι =Σηκώνομαι Σκυλάζω =Βρωμάω Σορός =Δάση Σούκ =Σήκω Σουμάδεμαν =Αρραβώνας Σουμπούλα =η κουνιστή και όμορφη Σουρούκ/Σουρούχ =Μακρύ ίσιο ξύλο για διάφορες χρήσεις Σοχάγα/Σοκκάκι= Μικρό δρομάκι Σπαλίζω= Κλείνω Σπαριέλ =Σουτιέν Σπογγίζω =Σκουπίζω Στα/Αστά ή Εστά =Σταμάτα/Περίμενε Στούδ =Κόκκαλο Στράτα =Δρόμος ή Πεζοδρόμιο (Σαμαρτσούχ) =Ένα είδος δέντρο

Τ    Ταγιανίζω =Aντέχω Τούκ  Ταπιάτ =Χαρακτήρα Ταρά(γ)ουμαι =Aνακατεύομαι Ταράζω =Ανακατεύω Tαραήλτς ή ταραήλες =Το ουράνιο τόξο Tαραπουτζίζ =Χοροπηδάω Τελένω =Τελειώνω Τεμέτερον =Δικό Μας Τ'εμόν =Δικό Μου Τ'εσόν =Δικό Σου Τέρεν =Κοίτα Τεστόπον =Στάμνα Τιδέν =Τίποτα Τιζεύω= Bάζω στη σειρά Τοσπαγάνος =Χελώνα Τρανίνω =Mεγαλώνω Τσαίζω =Φωνάζω Τσαμουρένεν τεστόπον =Xωμάτινη στάμνα Τσαρτιλίζ =Σπινθηρίζει Τσαφίζω/τσαφίουμαι ή κνέσκουμαι =ξύνομαι Τσερίζω =Σκίζω Τσιλίδ =Κάρβουνο Τσιλντεύω =Ουρώ Tσαμούρια =Λάσπες Τσιλίδια =Κάρβουνα Τσιμίσκος =Ηλίανθος Τσουμίζω =Στραγγίζω Τσουμούρ =Ψίχουλα απο ψωμί μαζί με λάδι τηγανιτό Τσούνα =Σκύλα

Υ         Ύειας =Υγεία Υλάζω =Γαβγίζω (λέω κάτι δυνατά)

Φ        Φάζω =Ταϊζω Φο(γ)ούμαι =Φοβάμαι Φουρκίζω =Πνίγω Φουρνίν =Φούρνος Φουρνός =Βάτραχος Φρανταλα =Όμορφη γυναίκα Φτουλίζω =Ξεπουπουλιάζω, μαδάω Φωταχτερέας =Φωτισμένoς (λάμπει) Φωταχτερού =Φωτισμένη (λάμπει)

Χ      Xαθ =Χάσου Xαιρετίας =Χαιρετισμούς Χαμούφτας =Φράουλα Χαντιλιάγουμαι =Γαργαλιέμαι Χαντόσχερο =Σκαντζόχηρος Χασεύω/ζεματώ =Καίω Χάταλα =Παιδιά Χαψία =Ψάρια Χείλε =Τα Xείλη Χίλε =Χίλια Χερ' =Χέρι Χερόπον =Χέρι Χουζάρ =Πριόνι Χουλέν =Ζεστό Χουλιάρ =Κουτάλι Χτήνον =Αγελάδα

Ψ      Ψαλαφώ =Ζητώ Ψη =Ψυχή Ψη μ' =Ψυχή μου

Ω     Ωβάζω =Κάνω αυγά Ωβοτάραχον =Ταραμάς,χαβιάρι Ωβόν =Αυγό Ωνώ =Τεμπελιάζω Ωμεσα= Ωμή Ωμίν =Ωμός Ωράζω (Ωριάζω) =Προσέχω ένα μέρος Ωρίαγμαν =Φροντίδα,Επιτήρηση Ωτιν =Αυτί Ωφ =Επιφώνημα πόνου/στεναχώριας Ωφλαεύω =Αναφωνώ την λέξη 'Ωφ'     

ΚΟΤΟΠΟΥΛΟ ΜΕ ΟΥΙΣΚΙ

ΥΛΙΚΑ

1 κοτόπουλο 1200 γρ.
200 γρ. μπέικον
αλάτι
πιπέρι
ελαιόλαδο
1 μπουκάλι Ουίσκι
1 βάζο μαγιονέζα


ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ

φούρνος


ΕΚΤΕΛΕΣΗ
Τυλίξτε το κοτόπουλο με τις λωρίδες, αλατοπιπερώστε, και ρίξτε μία υποψία ελαιόλαδου

Προθερμάνετε τον φούρνο σε μεσαία θερμοκρασία, (220 βαθμοί ή θερμοστάτης στο 5 ) για 10 λεπτά.

Σερβιριστείτε ενα ποτήρι Ουισκι και πιείτε το

Βάλτε το κοτόπουλο στον φούρνο αφου πρώτα το τοποθετήσετε σε κατάλληλο σκεύος

Βάλτε και πιείτε ακόμα ενα ποτήρι Ουίσκι
Επαναλάβατε αυτο το βήμα άλλες δυο φορές

Μετά απο ένα τέπαρτο φουρνίστε το άνοιγμα για να επιγλέψετε το κλείσειμο του ψοτόπουλου

Λιάστε ξανά το ουικάλι του Μπίσκη και καπιατήτε μια καλή λουγία

Μετά απο ενα κετα.. οχι πέταρτο της ώρας, αργότερα τελος πάτνων ….
κλιτρίστε μέχρι τον μπούρνο
ανοίφτε την χόρτα, ξεγυρνίστε, απαναδονήστε
βάλτε τελος παντων το φωτόπουλο απ την αλλη

καφήστε σε μια λωκο καλέκρα και καβετάστε κανα’δυό φατήρια Κίσκη αμόκα

Νυστε, λυστε ψηστε το κουφόλουπο για μιση φώρα ακόμα .

3 λοτήρια αρφότερα ….

Ζαμέψτε το γατόπουλο απο χαμω, ( επεσε το μακαλισμένο) , καφαρίστε το, και γάλτε το σε μιάτο

Φτάτε τα κούτρα σας απο το νέσιμο στο κάτωμα απ τα γάδια που μυθικαν στα κλαπάκια της μουζινας

μην αποχειραθητε να κησωθειτε, μια φαρά ειμαστε εδω μάτω
απομελειώστε το δουκάλι του Ρίσκι

αργόμπερα σαρθήτε ως το κρεμάτι και κοιθωμητε ως το χρωι

Την επομενη μέρα , παρτε ενα αλκα σελτζερ

Πηγαινετε να φάτε κρύο κοτόπουλο με μαγιονεζα
και καθαρίστε το μπουρδέλο που δημιουργήσατε στην κουζινα

την αλλη βδομάδα θα δοκιμασουμε την Κρητικη συνταγη : Κατσικακι με τσικουδια !!!