ΟΙ ΠΕΤΡΟΧΤΙΣΤΕΣ ΒΡΥΣΕΣ ΤΩΝ ΧΩΡΙΩΝ ΜΑΣ

ΟΙ ΠΕΤΡΟΧΤΙΣΤΕΣ ΒΡΥΣΕΣ ΤΩΝ ΧΩΡΙΩΝ ΜΑΣ

...κάποτε υπήρχαν δύο, ακόμα και τρεις βρύσες σε κάθε χωριό της περιοχής. Χτίστηκαν μετά το 1930 από τους πρόσφυγες για την εξυπηρέτηση των κατοίκων, λόγω έλλειψης δικτύου ύδρευσης.
Έπινες ελεύθερα νερό-πάντοτε δροσερό και άφθονο-και πότιζες και τα ζωντανά σου. Με το πλεόνασμα του νερού πότιζες και τον κήπο με τα ζαρζαβατικά σου, δωρεάν. Σήμερα το πληρώνεις!
Ξαφνικά, προς το τέλος της δεκαετίας του '70, ως διά μαγείας έφτασε ο "πολιτισμός" και στα μέρη μας.
Στην αρχή σταμάτησε να τρέχει το νερό και μετά από λίγο καιρό γκρέμισαν και τις βρύσες.
Άραγε ποιόν θα ενοχλούσαν εάν υπήρχαν στις μέρες μας; Νομίζω η μοναδική που υπάρχει σήμερα, βρίσκεται στη Μικρόβρυση.
Πιστεύω, χωριό που δεν έχει, έναν πλάτανο στην πλατεία του-αν έχει απομείνει και δεν έγινε παιδική χαρά-μια βρύση να τρέχει όλες τις μέρες του χρόνου, και ένα έστω ποταμάκι-αν όχι ποτάμι-να κυλάει στη μέση του χωριού, δεν είναι χωριό αλλά κακό αντίγραφο μικροαστικής κωμόπολης.
Σε αυτή και άλλες παρόμοιες καταστροφές-και πιστεύω είναι πολλές- συνετέλεσαν οι εκάστοτε κοινοτάρχες, πιστεύοντας ότι προσφέρουν έργο στην περιοχή.
Θα μου πείτε, τι έκαναν οι κάτοικοι-ψηφοφόροι, των χωριών!
Τα αρνιά μου ναν' καλά, και του γείτονα ας ψοφήσουν...!!!


Σε 50 χρόνια θα λέμε χωριό και θα εννοούμε αναμνήσεις και όχι τοποθεσία.

Φωτογραφίες και κείμενο
Χρυσόστομος Αργυρόπουλος‎

Κατάγεσαι από τις Μουριές; Μάθε για τις «μουριές»

Κατάγεσαι από τις Μουριές; Μάθε για τις «μουριές»

Φωτογραφίες και κείμενο
Χρυσόστομος Αργυρόπουλος‎

Πολλά χρόνια πριν το 1922 (τότε που ήρθαν οι πρόσφυγες πρόγονοί μας), στην ευρύτερη περιοχή των Μουριών κατοικούσαν Τούρκοι, Βούλγαροι λίγοι Σέρβοι και ελάχιστοι Έλληνες, κυρίως Σαρακατσάνοι.
Οι Μουριές ήταν ένα μεγάλο κεφαλοχώρι-κωμόπολη, στο οποίο υπάγονταν διοικητικά όλα τα γύρω χωριά και οι συνοικισμοί της περιοχής. Μιλάμε πάντα για το χωριό Μουριές. Τότε δεν υπήρχαν τα γνωστά μας σημερινά χωριά.
Η κύρια ασχολία τους ήταν η κτηνοτροφία, η καλλιέργεια της γης, αλλά κυρίως η σηροτροφία (μεταξοσκώληκες)

Για το λόγο αυτό όλη η περιοχή ήταν κατάφυτη από μουριές (δέντρα). Ευνοούσε το κλίμα, το έδαφος και τα πολλά νερά. Υπήρχαν φυτεμένες μουριές τόσο στα χωράφια όσο και γύρω από κάθε σπίτι. Κυρίως μουριές με άσπρους καρπούς. Με τα φύλλα τους εξέτρεφαν τους μεταξοσκώληκες. Το παραγόμενο μετάξι μεταφερόταν στην Πόλη προς επεξεργασία και εμπορική διακίνηση σε όλη την Ευρώπη και Μικρά Ασία.
Οι Τούρκοι όπως και οι Άγγλοι χρησιμοποιούν σύνθετες λέξεις για να περιγράψουν ένα αντικείμενο, μια τοποθεσία ή ένα επάγγελμα. Π.χ. οι Άγγλοι λένε apple tree την μηλιά, postman τον ταχυδρόμο, police officer τον αστυνομικό κ.λπ.

Έτσι λοιπόν και οι Τούρκοι ονόμαζαν την περιοχή:
Dut akaçalı (Τουτ ακίντζαλι) = μουριές.
Όπως Seftali akaçalı (σιφτλίν ακίντζαλι) τις ροδακινιές ή
Incir akaçalı (ιντζίρ ακίντζαλι) τις συκιές.
Τουτ, σημαίνει μούρο (ο καρπός της μουριάς) και Τουτ Ακίντζαλι, μουριές. Δηλαδή περιοχή με μουριές.
Με την πάροδο των χρόνων, χάριν συντομίας, το «τουτ» εξαλείφτηκε-έτσι κι αλλιώς σήμαινε το ίδιο- και παρέμεινε το Akaçalı (Ακίντζαλι) που σημαίνει μουριές.
Με λίγα λόγια το όνομα του χωριού Μουριές δεν είναι μια καινούρια ονομασία του 1926 όπως τα άλλα χωριά, αλλά η ακριβής μετάφραση του Τουρκικού Ακίντζαλι.

Σε άλλη ανάρτηση θα ασχοληθούμε με τον Σταθμό των τρένων που άνηκε αρχικά και δικαιωματικά στο χωριό Μουριές και καταχρηστικά ενσωματώθηκε στην μετέπειτα κοινότητα Σ.Σ. Μουριών, και θεωρούμε σήμερα πλέον ότι ανήκει σ΄ αυτήν. Απαλύνθηκε λίγο η αδικία, όταν ο Δήμος ονομάστηκε Δήμος Μουριών και όχι Σ.Σ. Μουριών. Είπαμε σ’ αυτά θα αναφερθούμε κάποια άλλη στιγμή.

Με την ευκαιρία ας πούμε λίγα λόγια για τα δέντρα μουριές, που και αυτές όπως και πολλά άλλα, εξαφανίστηκαν από προσώπου γης στις μέρες μας.
Με την εκτροφή λοιπόν του μεταξοσκώληκα, ασχολήθηκαν εντατικά μετέπειτα και οι δικοί μας πρόσφυγες, παράλληλα με άλλες αγροτικές καλλιέργειες, όπως σιτάρι, καλαμπόκι, καπνά κ.λπ.
Η σηροτροφία (από το αρχαίο σηρ = μεταξοσκώληκας) διήρκεσε απ’ όσο θυμάμαι, περίπου μέχρι το 1972. Θυμάμαι τελευταίο εκτροφέα στα Άνω Σούρμενα τον κυρ Ηλία τον Παπαδόπουλο, τον γείτονά μου. Οπότε εμφανίστηκε το συνθετικό μετάξι και έτσι σταμάτησε η ασύμφορη πλέον εκτροφή στο λεκανοπέδιο των Μουριών.
Έκτοτε οι μουριές σταδιακά κόπηκαν, αφού πλέον δεν προσέφεραν πέρα από τους καρπούς τους, τίποτε άλλο.
Αν και το ξύλο τους, ακόμα και σήμερα είναι πολύτιμο. Με αυτό εκτός των άλλων κατασκευάζουν μουσικά όργανα-κυρίως ποντιακές λύρες.

Μικρά παιδιά θυμάμαι, απολαμβάναμε κυρίως το καλοκαίρι, στην άκρη της πλατείας του χωριού στα Άνω Σούρμενα, τον δροσερό ίσκιο της μουριάς, όπου παίζαμε ατελείωτες ώρες… Σκαρφαλώναμε στον τεράστιο κορμό της, που μαρτυρούσε τα πάρα πολλά χρόνια της, για να κρυφτούμε στο πλούσιο φύλλωμά της και «καταβροχθίζαμε» με λαιμαργία τους πεντανόστιμους καρπούς της. Ζουμεροί, γλυκοί και γευστικοί! Οι γιαγιάδες άπλωναν τις ποδιές τους να μαζέψουν τα μούρα που έπεφταν, με το τίναγμα που μας ζητούσαν να κάνουμε. Έφτιαχναν μαρμελάδα και λικέρ με αυτά.

Το μόνο σίγουρα ελάττωμα της μουριάς είναι πως ρίχνει τους καρπούς της όταν αυτοί ωριμάσουν. Γέμιζε ο τόπος, ειδικά μετά από βροχή ή από αέρα, δημιουργούταν κάτω, ένα στρώμα από χιλιάδες μούρα. Όσο για τις μέλισσες και τις πεταλούδες, φυσικά έκαναν «πάρτι» καθώς δεν αποτελούσαν μόνο για εμάς λιχουδιά.

Αρκετοί δε από εσάς, σίγουρα θα έχετε να θυμηθείτε κάτι παρόμοιο.

Μάθετε επίσης ότι.. (πάμε στα επιστημονικά τώρα)
• Η μουριά ανήκει στο γένος Morus της οικογένειας Moracae (Μορεωδών).
• Υπάρχουν πολλά είδη μουριάς, που φύονται σε διάφορα μέρη της γης.
• Η μαύρη μουριά (Morus nigra) κατάγεται από περιοχή της Κασπίας Θάλασσας και έχει εισαχθεί και στη χώρα μας από την πανάρχαια εποχή. Στην αρχαιότητα ήταν γνωστή με το όνομα Συκάμινος (Θεόφραστος) και Μορέα (Διοσκουρίδης).
• Η άσπρη μουριά (Morus alba) κατάγεται πολύ πιθανό από την Κίνα και οφείλει το όνομα της στους άσπρους καρπούς της. Είναι η ιδανικότερη και η πλέον ενδεδειγμένη στην εκτροφή του μεταξοσκώληκα.
• Στη διάρκεια των δύο τελευταίων χιλιετηρίδων διαδόθηκε από τον άνθρωπο σε όλη την Ασία, την Ευρώπη, σε μερικές περιοχές της Αφρικής και στη Β. Αμερική.
• Τη συναντούμε με τα ονόματα Μουριά, Ξυνομουριά ή Συκαμινιά. Στην Κρήτη η μουριά λέγεται μουρνιά, στην Άρτα σκαμνιά ενώ στην Κύπρο στην Ικαρία και στη Χίο συκαμινιά. Η μαύρη είναι μεγαλύτερη, αντέχει καλύτερα στο κρύο από τη λευκή και είναι μακροβιότερη των άλλων.
• Στη χώρα μας ήλθε στα βυζαντινά χρόνια μαζί με αυγά μεταξοσκώληκα από την Κίνα (όπως αναφέρει ο Προκόπιος). Η κόκκινη μουριά (Morus rubra) είναι γηγενής των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής.
• Από τα παλαιά χρόνια τόσο η λευκή όσο και η μαύρη μουριά ήταν σεβαστά ως σύμβολο σοφίας.
• Η λευκή μουριά χρησιμοποιείται ευρύτατα στην κινέζικη ιατρική εδώ και αιώνες. Αυτό το είδος το καλλιεργούσαν οι Κινέζοι από το 2960π.Χ. για την εκτροφή μεταξοσκωλήκων (τρώνε τα φύλλα).
• Τα φύλλα της μαύρης μουριάς έκαναν τραχύτερο το μετάξι και δεν τα προτιμούσαν. Στην Ευρώπη χρησιμοποιούσαν το φλοιό και τα φύλλα της μαύρης μουριάς για θεραπευτικούς σκοπούς από τον 16ο αιώνα.
• Το ξύλο της, ανθεκτικό και εύκαμπτο, βρίσκει ειδικές χρήσεις στην κατασκευή παιχνιδιών, ρακετών τένις, βαρελιών, παραδοσιακών έγχορδων οργάνων, βαρκών αλλά και επίπλων.
• Στη λαϊκή ιατρική τα φύλλα της λευκής μουριάς σε μορφή σκόνης χρησιμοποιούνται για θεραπεία του διαβήτη, της χοληστερόλης, της υψηλής αρτηριακής πίεσης, του κρυολογήματος, για πόνους στις αρθρώσεις, τη δυσκοιλιότητα και την απώλεια μαλλιών.
• Με τα μούρα, μπορείτε να κάνετε μαρμελάδα, γλυκό του κουταλιού, λικέρ, να τα αποξηράνετε και οτιδήποτε άλλο θέλετε.

Πως κατασκευάσθηκε το τεχνητό «Μακεδονικό» έθνος.

Κείμενο και φωτογραφίες

Χρυσόστομος Αργυρόπουλος

Πως κατασκευάσθηκε το τεχνητό «Μακεδονικό» έθνος.

Ιούλιος 1903. Οι οπαδοί της Μεγάλης Βουλγαρίας και του ρωσόφιλου Πανσλαβισμού έχουν δημιουργήσει την σχισματική Εξαρχία, δηλαδή μία εκκλησιαστική οντότητα την οποία δεν αναγνωρίζει το Οικουμενικό Πατριαρχείο, και τον πολιτικό της βραχίονα, το ΒΜΡΟ.

Στα ελληνικά μεταφράζεται ΕΜΕΟ και σημαίνει Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση. Επεδίωκαν να πείσουν δια της βίας- και με τις ένοπλες ομάδες των κομιτατζήδων- τους Ελληνικούς πληθυσμούς της Μακεδονίας ώστε να δηλώσουν Βούλγαροι και Εξαρχικοί. Προκαλούν επεισόδια κατά των Οθωμανών, οι οποίοι ακόμη κατέχουν τη Μακεδονία. Στις 20 Ιουλίου, την ημέρα του Προφήτη Ηλία (Ίλι-ντεν στα βουλγαρικά), ξηλώνουν μερικές σιδηροδρομικές γραμμές και λίγους τηλεγραφικούς στύλους. Οι Οθωμανοί στρατιώτες για αντίποινα καίνε τρεις κωμοπόλεις με Βλαχόφωνο ελληνικό πληθυσμό: Το Κρούσοβο, το Νυμφαίο και την Κλεισούρα.

Οι Πρόξενοι των Μεγάλων Δυνάμεων από τη Θεσσαλονίκη μεταδίδουν τα γεγονότα στις πρωτεύουσές τους. Τα κείμενα υπάρχουν. Μιλούν για μία διαμάχη Ελλήνων και Βουλγάρων σε τουρκοκρατούμενη περιοχή. Πουθενά δεν γίνεται αναφορά σε «μακεδονικό» έθνος.

Ας διαβάσουμε και τις Οθωμανικές απογραφές για τον πληθυσμό της Μακεδονίας, όπως π.χ. αυτή του Χιλμί Πασά το 1904. Καταγράφει Τούρκους, Έλληνες, Εβραίους, Βουλγάρους, λίγους Ρουμανίζοντες, αλλά πουθενά δεν βρίσκει ξεχωριστό «μακεδονικό» έθνος.

1918. Μετά την ήττα της Οθωμανικής και της Αυστριακής αυτοκρατορίας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο δημιουργείται ένα νέο κράτος στα Βαλκάνια, η γνωστή μας Γιουγκοσλαβία με τον αρχικό τίτλο: Βασίλειο των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων. Πουθενά δεν γίνεται αναφορά σε «Μακεδόνες» ως έθνος. Η περιοχή Σκοπίων αποκαλείται Νότια Σερβία και αργότερα Βάρνταρσκα Μπανοβίνα, δηλαδή επαρχία του ποταμού Αξιού.

Δεκαετίες του 1920 και του 1930. Υπό την πίεση του Βουλγαρικού Κομμουνιστικού Κόμματος, που επεδίωκε τον βουλγαρικό έλεγχο στη Μακεδονία, η Κομμουνιστική Διεθνής επιβάλλει σε όλα τα κομμουνιστικά κόμματα των Βαλκανίων να αναγνωρίσουν «μακεδονικό» έθνος και να ζητήσουν την απόσχιση της Μακεδονίας και της Θράκης από την Ελλάδα. Η ηγεσία του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος ακολούθησε τότε αυτήν την αυτοκαταστροφική γραμμή. Μετά το 1949 πολλοί αυτοαποκαλούμενοι «Σλαβομακεδόνες» αντάρτες του ΔΣΕ βρέθηκαν ως πολιτικοί πρόσφυγες στα Σκόπια.

Αύγουστος 1944. Στο μοναστήρι του Προχόρ Πιτσίνσκι ο ηγέτης των αριστερών Παρτιζάνων (αντιστασιακών) της Γιουγκοσλαβίας, ο Κροάτης Τίτο, αποφασίζει την ίδρυση της Λαϊκής (μετέπειτα Σοσιαλιστικής) Δημοκρατίας της «Μακεδονίας» μέσα στα όρια της νέας κομμουνιστικής Γιουγκοσλαβίας. Σκέφθηκε πονηρά ότι με αυτό το όνομα θα διεκδικεί εδάφη και «μειονότητες» από την Ελλάδα και τη Βουλγαρία. Η επίσημη γραμμή του Τίτο είναι ότι η «Μακεδονία» του Βαρδάρη με έδρα τα Σκόπια, πρέπει να απελευθερώσει τη Μακεδονία του Αιγαίου από την Ελλάδα και τη Μακεδονία του Πιρίν από τη Βουλγαρία.

Με την εγκαθίδρυση του μονοκομματικού καταπιεστικού καθεστώτος του Τίτο αρχίζει η βιαία μακεδονοποίηση του πληθυσμού. Οι κάτοικοι της περιοχής Σκοπίων μέχρι τότε δήλωναν Βούλγαροι,, Έλληνες, Σέρβοι και Αλβανοί. Τούς Αλβανούς (ίσως λόγω μουσουλμανικής θρησκείας) δεν επέτυχαν να τούς εντάξουν στο τεχνητό έθνος. Όμως οι Χριστιανικές εθνότητες υπέστησαν πλύση εγκεφάλου, φυλακίσεις, απειλές και βασανιστήρια και τελικά αναγκάσθηκαν να υπογράψουν ότι είναι «Μακεδόνες». Πολλοί εξαναγκάσθηκαν μάλιστα να αλλάξουν και τα επώνυμά τους προσθέτοντας την κατάληξη –σκι για να αποκηρύξουν την ελληνική ή βουλγαρική τους ταυτότητα. Π.χ. ο Ναούμοφ έγινε Ναουμόφσκι, ο Αποστόλου έγινε Αποστολόφσκι κλπ. Χιλιάδες Ελλήνων Σαρακατσάνων φυλακίσθηκαν ή εκδιώχθηκαν και τα κοπάδια τους δημεύθηκαν.

Το ολοκληρωτικό καθεστώς έβαλε σε κίνηση την προπαγανδιστική μηχανή και μέσα σε μία γενιά αλλοιώθηκαν οι συνειδήσεις. Με εντολή του Τίτο κατασκευάσθηκε «Μακεδονική» Ακαδημία Επιστημών, «Μακεδονική» γλώσσα με ανάμιξη βουλγαρικών και σερβικών στοιχείων, «Μακεδονική» Ιστορία για να κατακλυσθούν οι βιβλιοθήκες ανά τον κόσμο και... «Μακεδονική» Εκκλησία. Μάλιστα! Πρώτη φορά στην ιστορία είδαμε ένα άθεο κομμουνιστή να ιδρύει ...Εκκλησία.
Το 1958 ο Τίτο υποχρέωσε τρεις Ορθοδόξους Επισκόπους από την περιοχή Σκοπίων να αποσχισθούν αντικανονικώς από το Πατριαρχείο Σερβίας. Το 1967 πάλι ο Τίτο τούς ώθησε να ανακηρύξουν την Αυτοκεφαλία τους με τον τίτλο «Μακεδονική Ορθόδοξη Εκκλησία». Ούτε το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ούτε η Εκκλησία της Ελλάδος, ούτε οποιαδήποτε άλλη Ορθόδοξη Εκκλησία τούς ανεγνώρισε. Προ μιάς δεκαετίας μία ομάδα μετριοπαθών Σκοπιανών επανήλθε υπό το Πατριαρχείο Σερβίας και ακολουθεί σήμερα τον Αρχιεπίσκοπο Αχρίδος και Μητροπολίτη Σκοπίων Ιωάννη. Όσοι Επίσκοποι παραμένουν δέσμιοι του «μακεδονισμού» και στηρίζονται από το κράτος αποφάσισαν τον Νοέμβριο του 2017 να ζητήσουν προστασία από τη Βουλγαρική Ορθόδοξη Εκκλησία.

Το 1991, με τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, το τεχνητό έθνος επεδίωξε τη διεθνή καθιέρωση και αναγνώριση μέσω του ονόματος του νέου κράτους. Ο Ελληνισμός ορθώς αντέδρασε και συνεχίζει να αντιδρά. Ήδη σήμερα το ψευδομακεδονικό ιδεολόγημα παρουσιάζει ρωγμές. Ο πρώην Πρωθυπουργός των Σκοπίων Λιούπτσο Γκεοργκίεφσκι έχει δηλώσει ότι αισθάνεται Βούλγαρος. Δεκάδες χιλιάδες Σκοπιανών πολιτών έχουν αποκτήσει βουλγαρική υπηκοότητα. Αν γίνει αντικειμενική απογραφή υπό την αιγίδα του ΟΗΕ ή της Ευρ. Ενώσεως θα ανακαλύψουμε και αρκετούς Έλληνες (κυρίως βλαχόφωνους), οι οποίοι ζουν ακόμη καταπιεσμένοι και φοβούνται να εκδηλωθούν. Ο πρώην Πρόεδρος των Σκοπίων Κίρο Γκλιγκόροφ το 1993 έκανε λόγο για 100.000 Έλληνες στο κράτος του επί συνολικού πληθυσμού 2.200.000. Και ας μην λησμονούμε ότι το 25% - 30% του πληθυσμού είναι Αλβανοί, οι οποίοι διεκδικούν καθεστώς ισότιμης και συγκυβερνώσης εθνότητας. Στο πίσω μέρος του μυαλού τους ίσως έχουν την ιδέα της απόσχισης ή της μετατροπής του κράτους σε Ομοσπονδιακό με καντόνια.

Δεν πρέπει σήμερα, όταν έχουν πλέον καταρρεύσει τα κομμουνιστικά καθεστώτα, να νομιμοποιήσουμε με την υπογραφή μας το τεχνητό «μακεδονικό» έθνος που κατασκεύασε ο Τίτο. Γι’ αυτό θα πρέπει με κάθε τρόπο να αποφύγουμε την παραχώρηση του όρου Μακεδονία στην ονομασία του γειτονικού μας κράτους.

Τώρα, πως γίνεται, πίσω από κάθε καταστροφική συμφωνία ή πράξη κατά της Ελλάδας να εμπλέκονται πάντα οι κομουνιστές, είναι άξιο απορίας!
Τα συμπεράσματα δικά σας.

Άνω Σούρμενα (Άνω Γκιρμπάς)-Ano Sourmena (Uper Girbas)

Άνω Σούρμενα (Άνω Γκιρμπάς)-Ano Sourmena (Uper Girbas)

Φωτογραφίες και κείμενο

Χρυσόστομος Αργυρόπουλος‎

ΑΝΩ ΣΟΥΡΜΕΝΑ-ΑΝΩ ΓΚΙΡΜΠΑΣ

Καταγραφή από το βιβλίο του Παύλου-Σωκράτη Παυλίδη

Με τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1878 οι Σουρμενίτες έφυγαν από τα Σούρμενα του Πόντου στον Καύκασο της Ρωσίας και από το Βατούμι το 1923 και εγκαταστάθηκαν στα Ανω Σούρμενα, στις πλαγιές του Μπέλλες. Ετσι οι κάτοικοι των Ανω Σουρμένων κατάγονταν έμεσα από τον Πόντο.

Η ποντιακή διάλεκτος που μιλάνε έχει μια ιδιορρυθμία που δεν την έχουν οι άλλοι Πόντιοι. Συχνά-πυκνά, κυρίως μετά το ρήμα, βάζουν ένα παράξενο “μι” στο λόγο τους-ίσως είναι το αρχαιοελληνικό “μοι”, η δοτική της προσωπικής αντωνυμίας “εγώ”. Παραδείγματα ομιλίας: “Θα πας μι”, “θα έρχεσαι μι”, “θα πάω στο χωράφ’ μι να φέρω τα τσουπάδε (το καλαμπόκι)”, “ναι μι, να έρχεσαι”.

Τα ποταμίσια ψάρια τα έλεγαν “γοβίδε” και “σαζάνε”. Και ένα σουρμενίτικο δίστιχο λέει:

“Σουρμενίτικον πατσίν,

άμον καρυδί καντσίν”

(“Πατσίν” είναι το κορίτσι και “καντσίν” η ψύχα του καρυδιού).

Από τα πρώτα χρόνια, πρόεδρος του χωριού των Ανω Σουρμένων ήταν ο Γεώργιος Μουμουλίδης. Το χωριό βρισκόταν στους πρόποδες του Μπέλλες. Αλλά γύρω στα 1930 στο χωριό, λόγω των πολλών βροχών, έγιναν κατολισθήσεις και οι κάτοικοι μεταφέρθηκαν σε νέο οικισμό, κοντά στο Σιδηροδρομικό Σταθμό Μουριών.

Οι πρώτες οικογένειες των προσφύγων που εγκαταστάθηκαν στα Ανω Σούρμενα ήσαν:

Γεώργιος Μουμουλίδης και Ξανθίππη
Λεωνίδας Μουμουλίδης και Ελισάβετ
Γεώργιος Μουμουλίδης και Αφρω
Παναγιώτης Μουμουλίδης και Λίζα
Δημήτριος Μουμουλίδης (γεωπόνος κρατικού φυτωρίου)
Ιωάννης Κούσης και Βασιλική
Πέτρος Κούσης και Φεβρωνία
Μιχαήλ Κούσης και Λιθοδώρα
Γεώργιος Κούσης και Πηνελόπη
Τιμολέων Κούσης και Δόξη
Αχιλλεύς Κούσης και Ειρήνη
Ιωάννης Κούσης και Ελπίδα
Ηλίας Κούσης και Ζωή
Ηλίας Κούσης και Αλεξάνδρα
Ιωάννης Πελίδης και Δέσποινα
Παντελής Τελίδης και Στυλιανή
Τελίδης Σταύρος και Ευτέρπη
Πολυχρόνης Τελίδης και Αριάδνη
Θεμιστοκλής Γρηγοριάδης και Χαρίκλεια
Πέτρος Γρηγοριάδης και Ξένια
Χρίστος Γρηγοριάδης και Σοφία
Ανέστης Γρηγοριάδης και Ξανθίππη
Ιωάννης Γρηγοριάδης και Αλεξάνδρα
Πέτρος Γρηγοριάδης και Ολγα
Φίλιππος Γρηγοριάδης και Κρυστάλλω
Βασίλειος Γρηγοριάδης και Ελένη
Νικόλαος Γρηγοριάδης και Αθηνά
Ευθύμιος Γρηγοριάδης και Αθηνά
Παναγιώτης Παντελίδης και Σοφία
Μωυσής Παντελίδης και Ολγα
Πέτρος Παντελίδης και Μαρία
Αντώνιος Παντελίδης και Ερμιόνη
Χρίστος Παντελίδης και Σοφία
Ισαάκ Παντελίδης και Ελισάβετ
Ιωάννης Παντελίδης και Αφροδίτη
Παναγιώτης Παντελίδης και Μητροδώρα
Αριστομένης Παντελίδης και Αντιγόνη
Πέτρος Παπαδόπουλος (ιερεύς) και παπαδιά Αραβέλα
Απόστολος Καζαντζίδης και Ελένη
Μιλτιάδης Σωτηριάδης και Αναστασία
Αχιλλεύς Παραϊχτάρης και Θεοδώρα
Αντώνιος Τοκατλίδης και Μαργαρίτα
Φώτης Φωκάς και Ελένη
Απόστολος Φωκάς και Ωραιοζήλη
Σταύρος Φραγκουλίδης και Μάρθα
Σοφοκλής Φραγκουλίδης και Πολυξένη
Γεώργιος Αλεξανδρίδης και Ξανθίππη
Ματθαίος Μαβίδης (ιερεύς) και παπαδιά Ξανθίππη.
Δάσκαλος του χωριού ήταν ο Αντώνιος Αυγερινός.

ΜΑΘΑΙΝΩ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΟΥ

Προσφυγικοί συνοικισμοί και χωριά του Πόντου και της Μικράς Ασίας στο λεκανοπέδιο των Μουριών από το 1922

Άνω Σούρμενα (Άνω Γκιρμπάς)-Ano Sourmena (Uper Girbas)
Μετονομασία 1926-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 83 οικογένειες προσφύγων (296 άτομα)

Κάτω Σούρμενα (Κάτω Γκιρμπάς)-Kato Sourmena (Lower Girbas)
Μετονομασία 1926-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 86 οικογένειες προσφύγων (285 άτομα)

Ρεματιά (Γκεφσεκλή)-Rematia (Gefsekli)
Μετονομασία 1926-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 16 οικογένειες προσφύγων (63 άτομα)
07/04/1951 Ο οικισμός καταργείται.

Λιθωτό (Κιουλεμενλή)-Lithoto (Kulemenli)
Μετονομασία 1926-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 25 οικογένειες προσφύγων (86 άτομα)
(Το χωριό τώρα βρίσκεται στίς Μουριές)
7/04/1951 Ο οικισμός καταργείται.

Νίγδη (Δουργουτλή)-Nigdi (Dourgoutli)
Μετονομασία 1926-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 3 οικογένειες προσφύγων (7 άτομα)
16/10/1940 Οοικισμός καταργείται.

Σύνορο (Δουρμπαλή)-Sinoro (Dourbali)
Μετονομασία 1927-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 10 οικογένειες προσφύγων (39 άτομα).
16/10/1940 Ο οικισμός καταργείται

Αγορά (Καρά Παζαρλή)-
Agora (Karapazarli)
Μετονομασία 1926-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 19 οικογένειες προσφύγων (77 άτομα)
16/10/1940 Ο οικισμός καταργείται

Προμαχώνας (Δερβισλή)-Promahonas (Dervisli)
Μετονομασία 1926-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 3 οικογένειες προσφύγων (12 άτομα)
16/10/1940 Ο οικισμός καταργείται.

Καβαλλάρης (Αατλή)-Kavalaris (Aatli)
Μετονομασία 1926-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 70 οικογένειες προσφύγων (204 άτομα)

Πλατανιές (Σαβδζαλή)-Platanies (Savthazali)
Μετονομασία 1927-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 17 οικογένειες προσφύγων (56 άτομα)

Ψυχρόβρυση (Χατζή Ογλαρή ή Χαδζόγλου)-
Psihovrisi (Hatzioglari or Hathzoglu)
Μετονομασία 1927-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 12 οικογένειες προσφύγων (55 άτομα)

Μουριές (Ακίνδζαλή)-Mouries (Akidzali)
Μικτό χωριό (πρόσφυγες & ντόπιοι)
Μετονομασία 1926
Εγκαταστάθηκαν 60 οικογένειες προσφύγων (257 άτομα)
Πριν την απελευθέρωση στα χωριά του Ακίντζαλι κατοικούσαν οθωμανοί, έλληνες και βούλγαροι. Μετά την απελευθέρωση και την αποχώρηση των οθωμανών και βουλγάρων, εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από την π. Δοιράνη, τη Γευγελή, τη Στρώμνιτσα (1913), τον Καύκασο (1920), το Σαράϊ, την Τυρολόη, τις Μέτρες, κ.ά. της ανατολικής Θράκης (1923), τον Πόντο (1924), τα Άδανα κ.ά. της Μικράς Ασίας (1924), τη Νίγδη της Καππαδοκίας (1924), κ.ά. Όλοι αυτοί οι πρόσφυγες μαζί με τους γηγενείς έλληνες και τους σαρακατσάνους που προϋπήρχαν στο λεκανοπέδιο αλλά αναγκάστηκαν μετά το 1923 να εγκαταλείψουν τη νομαδική ζωή και να εγκατασταθούν μόνιμα, ήταν οι νέοι κάτοικοι στους οικισμούς των Μουριών. Τα παλιά οθωμανικά ονόματα χρησιμοποιήθηκαν επίσημα από το ελληνικό κράτος τα πρώτα χρόνια της απελευθέρωσης.
Η μετονομασία των οικισμών έγινε με αναγκαστικά διατάγματα μεταξύ 1926 και 1928

Συκαμινιά (Καραλή)-Sikaminia (Karali)
Μετονομασία 1927-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 37 οικογένειες προσφύγων (171 άτομα)

Ακακίες (Μπουλαμασλή)-Akakies (Boulalasli)
Μετονομασία 1926-Μικτό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 25 οικογένειες προσφύγων (93 άτομα)

Αλεξάνδρα (Ερτσελή)- Alexadra (Ertseli)
Μετονομασία 1927-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 17 οικογένειες προσφύγων (68 άτομα)

Αγία Παρασκευή.
Στα χρόνια της τουρκοκρατίας, το χωριό Αγία Παρασκευή ήταν βουλγαροχώρι με το όνομα Σφέτκα Πέτκα (που θα πει “Αγία Παρασκευή).
Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 106 οικογένειες προσφύγων (411 άτομα)

Παλαιά ανήκε στόν νομό Σερρών στήν επαρχία Σιντικής.

Κρητικά (Καρλόβασι)-Kritika (Karlobasi)
Μετονομασία 1928-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 29 οικογένειες προσφύγων (127 άτομα)
16/10/1940 Ο οικισμός καταργείται και προσαρτάται στον οικισμό Αλεξάνδρα της κοινότητας Σιδηροδρομικού Σταθμού Μουριών

Ροδώνας (Ρόμποβο)-Rodonas (Robovo)
Μετονομασία 1927-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 60 οικογένειες προσφύγων (261 άτομα)

Καλλιρρόη (Καρατσαλή)-Kaliroi (Karacali)
Μετονομασία 1927-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 18 οικογένειες προσφύγων (69 άτομα)

Μυριόφυτο (Πόποβο)-Miriofito (Popovo)
Μετονομασία 1927-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 91 οικογένειες προσφύγων (429 άτομα)

Ακρολίμνιο (Μπρές)-Akrolimnio (Bres)
Μετονομασία 1927-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 19 οικογένειες προσφύγων (81 άτομα).
16/10/1940 Ο οικισμός καταργείται.

Κρούσια ή Καράνταγ ή Μαυροβούνι

Φωτογραφίες και κείμενο
Χρυσόστομος Αργυρόπουλος‎

Γνωρίζετε πως λέγεται το βουνό αντίκρυ από το Μπέλλες; Εκεί όπου βρίσκονται τα χωριά Ροδώνας, Καλιρρόη και Μυριόφυτο;
Γνωρίζετε επίσης από που πήρε το όνομά του το "Μπέλλες";

Από την ιστορία μαθαίνομε ότι ο τελευταίος αυτοκράτορας της Τραπεζούντας Δαυΐδ ο Μεγαλο-Κομνηνός, μετά την συμβιβαστική παράδοση της Τραπεζούντας στον Μωάμεθ Β΄ τον πορθητή το 1461, (15ος αιώνας), εξορίσθηκε για ένα διάστημα, πριν τον αποκεφαλισμό του, στο Μέλαν όρος (άλλα ονόματα Δύσωρον, Καράνταγ, Μαυροβούνι, Κρούσια) από την πλευρά των Σερρών, όπου του παραχωρήθηκαν εκτάσεις της κοιλάδας του Στρυμόνα. Το Μέλαν όρος είναι το αρχαίο Δύσωρο όρος, λέξη που σημαίνει μέλαν (σκοτεινό) κάστρο, γιατί από την πλευρά των Σερρών φαίνεται σκοτεινό, μαύρο βουνό, σε αντίθεση με το βουνό Κερκίνη, που όλη την ημέρα είναι φωτεινό (λευκό, μπέλλο, εξ ου και Μπέλλες). Το αναφερόμενο Μέλαν όρος, που φιλοξένησε τον δυστυχή Αυτοκράτορα της Τραπεζούντας, δεν είναι άλλο από τα ‘’τραγουδισμένα’’ μετά από τετρακόσια χρόνια Κρούσια των Ποντοκαυκασίων, το Καράνταγ των Τούρκων και το Μαυροβούνι των ελληνικών στρατιωτικών χαρτών.

Ο ΚΑΤΑΡΡΑΚΤΗΣ ΤΟΥ ΜΠΕΛΛΕΣ

Ο ΚΑΤΑΡΡΑΚΤΗΣ ΤΟΥ ΜΠΕΛΛΕΣ

Κείμενο 

Χρυσόστομος Αργυρόπουλος 

Ο εντυπωσιακός καταρράκτης του Μπέλλες, ύψους 18 μέτρων, που με την αχαλίνωτη ορμή του σαγηνεύει τους τυχερούς επισκέπτες.

Μετά από μια 20λεπτη απολαυστική πεζοπορία ανάμεσα στα αιωνόβια πλατάνια, δρύες, σφενδάμους, φράξους και οξυές, συντροφιά με το βουητό των ορμητικών νερών που κατηφορίζουν προς τον κάμπο του Σ.Σ. Μουριών, καταλήγουμε στη βάση του καταρράκτη σε υψόμετρο 740 μέτρων.
Επισκεφθείτε τον

Η Αγία Παρασκευή

Κείμενο

Χρυσόστομος Αργυρόπουλος 

Το χωριό Αγία Παρασκευή

Στα χρόνια της τουρκοκρατίας, το χωριό Αγία Παρασκευή ήταν βουλγαροχώρι με το όνομα Σφέτκα Πέτκα (που θα πει Αγία Παρασκευή).

Μετά την απελευθέρωση της Μακεδονίας στο 1913, το κατοίκησαν Ελληνες πρόσφυγες φερμένοι από αρκετά μέρη της προσφυγιάς.

Γηγενείς κάτοικοι του χωριού είναι οι Σαρακατσάνοι, μάλλον φερμένοι από αλλού, που καταγίνονταν παλιά μόνο με την κτηνοτροφία, σήμερα όμως ασχολούνται κυρίως με την γεωργία· η κτηνοτροφία πήρε να λιγοστεύει.

Οι πρώτες οικογένειες των Σαρακατσάνων όταν ήρθαν οι πρόσφυγες στο χωριό, ήσαν:

Γεώργιος Γεωργαντάς και Κωνσταντίνα
Κωνσταντίνος Ψάρρας και Αικατερίνη
Αθανάσιος Σκρέτας και Ελένη
Γεώργιος Μπαμπαλιάρης και Αγγέλα
Βασίλειος Πολίτης και Μαρία
Ιωάννης Τζακνής και Στυλιανή.
Οι πρώτοι πρόσφυγες στο χωριό ήρθαν από το Κολέσινο της Στρώμνιτσας τον Αύγουστο του 1913, όταν οι μεγάλες Δυνάμεις της εποχής επιδίκασαν τη Στρώμνιτσα και την περιοχή της στη Βουλγαρία. Οι περισσότεροι ήσαν Μακεδονομάχοι. Καταγράφω τις έξι στρωμνιτσιώτικες οικογένειες που εγκαταστάθηκαν στο χωριό:

Σωτήριος Κοζάρης και Δήμητρα
Αριστείδης Κοζάρης και Ευφροσύνη
Αντώνιος Μαρκοζάνης και Βικτωρία
Χαράλαμπος Μπουφίδης (ήταν ο κατετάν Φουρτούνας στον Μακεδονικό Αγώνα, μετά το θάνατο του καπετάν Νικοτσάρα)
Παντελής Παπαϊωάννου και Στεργιαννή
Οπως με πληροφόρησαν συγγενείς (του καπετάν Νικοτσάρα και του Παντελή Παπαϊωάννου από το Κολέσινο), ο παππούς του ήταν από το σόι των Κοζαραίων, της οικογένειας Κοζάρη.

Ωστόσο υπήραχαν και άλλες τρεις γηγενείς οικογένειες στο χωριό, που τις καταγράφω:

Σταμάτης Κανταρτζής και Φανή
Δημήτριος Μπαλτσίδης και Μάρθα
Ιωάννης Ιντος και Σαββατούλα

Πολλοί πρόσφυγες στην Αγία Παρασκευή είναι Κονιαλήδες. Ηρθαν από την περιοχή του Ικονίου της Τουρκίας στα 1924 από το χωριό Μίστι και μιλάνε μια ιδιότυπη ελληνική διάλεκτο. Καταγράφω τις οικογένειες που ήρθαν:

Ηλίας Αγγελίδης και Αιτερίνη
Γεώργιος Πεχλίδης και Σοφία
Δημήτριος Ελεκίδης και Ελένη
Χρυσόστομος Κοφσιανίδης και Ελένη
Φίλιππος Μετεντζίδης και Σοφία
Κλήμης Σαμαντζίδης
Ιορδάνης Χαρδαλίδης και Θοδώρα
Γεώργιος Τσογκαρλίδης και Θεοδώρα
Αβραάμ Κουλικίδης και Δέσποινα
Ιωάννης Χουρτσίδης και Παρασκευή
Οι περισσότερες προσφυγικές οικογένειες στο χωριό είναι Ποντιακές. Ηρθαν από την περιοχή της Τραπεζούντας και της Κελώσας. Είναι δεκατέσσερες οικογένειες:

Νικόλαος Καλοντίδης και Σοφία
Ιωάννης Χαριτίδης και Σοφία
Δημοσθένης Παπαδόπουλος και Χρυσάνα
Παναγιώτης Φωκάς και Αθηνά
Ηλίας Τασουλίδης (πρόεδρος του χωριού) και Ωραιοζήλη
Παναγιώτης Σαββίδης και Παναγιώτα
Ιωάννης Παντελίδης και Αγάπη
Ιωάννης Σαββουλίδης
Μιχαήλ Κούσης και Θεοδώρα
Δημήτριος Αλχατζίδης και Ευθυμία
Παναγιώτης Μαυρόπουλος και Ελένη
Σωτήρης Αμμπατζίδης και Ραχήλ
Αγγελος Βασιλειάδης και Ραχηλ
Ανέστης Γρηγοριάδης και Γλυκερία
Τέλος, υπάρχουν και δύο οικογένειες από την Μικρά Ασία, αλλά δεν ξέρω από ποιό ακριβώς μέρος ήρθαν πρόσφυγες στο χωριό.

Βασίλης Αλεξανδρίδης και Σοφία
Βασίλης Παρτσόγλου και Ευτυχία
Τα χρόνια από τον ξεριζωμό πέρασαν κι οι κάτοικοι της Αγίας Παρασκευής πορεύονταν στη ζωή με όλες τις δυσκολίες της προσφυγιά, ώσπου ήρθε η δεκαετία του 1940 με τον πόλεμο και την κατοχή και το αντάρτικο και τον τρομερό εμφύλιο. Κι έγιναν οι Ελληνες πρόσφυγες μες στην Ελλάδα. Σκόρπισαν οι κάτοικοι του χωριού εδώ κι εκεί, ερήμωσε ο τόπος.

Μετά τον επαναπατρισμό του 1950, τον Μάιο μήνα, εγκαταστάθηκαν σε νέο οικισμό. Γύρω στις είκοσι οικογένειες πήγαν στον παλιό οικισμό Αγία Παρασκευή· τα σπίτια τα ανακαίνισαν, είδαν όμως ότι δεν μπορούσαν με τα μέσα που διέθεταν να μεταφέρουν την παραγωγή κι αποφάσισαν να κατέβουν, να συμπτυχθούν με τους υπόλοιπους στο νέο συνοικισμό που χτίστηκε, η νέα Αγία Παρασκευή.

Απόσπασμα από το βιβλίο του Παύλου-Σωκράτη Παυλίδη "Το λεκανοπέδιο των Μουριών"