Η Αγία Παρασκευή

Κείμενο

Χρυσόστομος Αργυρόπουλος 

Το χωριό Αγία Παρασκευή

Στα χρόνια της τουρκοκρατίας, το χωριό Αγία Παρασκευή ήταν βουλγαροχώρι με το όνομα Σφέτκα Πέτκα (που θα πει Αγία Παρασκευή).

Μετά την απελευθέρωση της Μακεδονίας στο 1913, το κατοίκησαν Ελληνες πρόσφυγες φερμένοι από αρκετά μέρη της προσφυγιάς.

Γηγενείς κάτοικοι του χωριού είναι οι Σαρακατσάνοι, μάλλον φερμένοι από αλλού, που καταγίνονταν παλιά μόνο με την κτηνοτροφία, σήμερα όμως ασχολούνται κυρίως με την γεωργία· η κτηνοτροφία πήρε να λιγοστεύει.

Οι πρώτες οικογένειες των Σαρακατσάνων όταν ήρθαν οι πρόσφυγες στο χωριό, ήσαν:

Γεώργιος Γεωργαντάς και Κωνσταντίνα
Κωνσταντίνος Ψάρρας και Αικατερίνη
Αθανάσιος Σκρέτας και Ελένη
Γεώργιος Μπαμπαλιάρης και Αγγέλα
Βασίλειος Πολίτης και Μαρία
Ιωάννης Τζακνής και Στυλιανή.
Οι πρώτοι πρόσφυγες στο χωριό ήρθαν από το Κολέσινο της Στρώμνιτσας τον Αύγουστο του 1913, όταν οι μεγάλες Δυνάμεις της εποχής επιδίκασαν τη Στρώμνιτσα και την περιοχή της στη Βουλγαρία. Οι περισσότεροι ήσαν Μακεδονομάχοι. Καταγράφω τις έξι στρωμνιτσιώτικες οικογένειες που εγκαταστάθηκαν στο χωριό:

Σωτήριος Κοζάρης και Δήμητρα
Αριστείδης Κοζάρης και Ευφροσύνη
Αντώνιος Μαρκοζάνης και Βικτωρία
Χαράλαμπος Μπουφίδης (ήταν ο κατετάν Φουρτούνας στον Μακεδονικό Αγώνα, μετά το θάνατο του καπετάν Νικοτσάρα)
Παντελής Παπαϊωάννου και Στεργιαννή
Οπως με πληροφόρησαν συγγενείς (του καπετάν Νικοτσάρα και του Παντελή Παπαϊωάννου από το Κολέσινο), ο παππούς του ήταν από το σόι των Κοζαραίων, της οικογένειας Κοζάρη.

Ωστόσο υπήραχαν και άλλες τρεις γηγενείς οικογένειες στο χωριό, που τις καταγράφω:

Σταμάτης Κανταρτζής και Φανή
Δημήτριος Μπαλτσίδης και Μάρθα
Ιωάννης Ιντος και Σαββατούλα

Πολλοί πρόσφυγες στην Αγία Παρασκευή είναι Κονιαλήδες. Ηρθαν από την περιοχή του Ικονίου της Τουρκίας στα 1924 από το χωριό Μίστι και μιλάνε μια ιδιότυπη ελληνική διάλεκτο. Καταγράφω τις οικογένειες που ήρθαν:

Ηλίας Αγγελίδης και Αιτερίνη
Γεώργιος Πεχλίδης και Σοφία
Δημήτριος Ελεκίδης και Ελένη
Χρυσόστομος Κοφσιανίδης και Ελένη
Φίλιππος Μετεντζίδης και Σοφία
Κλήμης Σαμαντζίδης
Ιορδάνης Χαρδαλίδης και Θοδώρα
Γεώργιος Τσογκαρλίδης και Θεοδώρα
Αβραάμ Κουλικίδης και Δέσποινα
Ιωάννης Χουρτσίδης και Παρασκευή
Οι περισσότερες προσφυγικές οικογένειες στο χωριό είναι Ποντιακές. Ηρθαν από την περιοχή της Τραπεζούντας και της Κελώσας. Είναι δεκατέσσερες οικογένειες:

Νικόλαος Καλοντίδης και Σοφία
Ιωάννης Χαριτίδης και Σοφία
Δημοσθένης Παπαδόπουλος και Χρυσάνα
Παναγιώτης Φωκάς και Αθηνά
Ηλίας Τασουλίδης (πρόεδρος του χωριού) και Ωραιοζήλη
Παναγιώτης Σαββίδης και Παναγιώτα
Ιωάννης Παντελίδης και Αγάπη
Ιωάννης Σαββουλίδης
Μιχαήλ Κούσης και Θεοδώρα
Δημήτριος Αλχατζίδης και Ευθυμία
Παναγιώτης Μαυρόπουλος και Ελένη
Σωτήρης Αμμπατζίδης και Ραχήλ
Αγγελος Βασιλειάδης και Ραχηλ
Ανέστης Γρηγοριάδης και Γλυκερία
Τέλος, υπάρχουν και δύο οικογένειες από την Μικρά Ασία, αλλά δεν ξέρω από ποιό ακριβώς μέρος ήρθαν πρόσφυγες στο χωριό.

Βασίλης Αλεξανδρίδης και Σοφία
Βασίλης Παρτσόγλου και Ευτυχία
Τα χρόνια από τον ξεριζωμό πέρασαν κι οι κάτοικοι της Αγίας Παρασκευής πορεύονταν στη ζωή με όλες τις δυσκολίες της προσφυγιά, ώσπου ήρθε η δεκαετία του 1940 με τον πόλεμο και την κατοχή και το αντάρτικο και τον τρομερό εμφύλιο. Κι έγιναν οι Ελληνες πρόσφυγες μες στην Ελλάδα. Σκόρπισαν οι κάτοικοι του χωριού εδώ κι εκεί, ερήμωσε ο τόπος.

Μετά τον επαναπατρισμό του 1950, τον Μάιο μήνα, εγκαταστάθηκαν σε νέο οικισμό. Γύρω στις είκοσι οικογένειες πήγαν στον παλιό οικισμό Αγία Παρασκευή· τα σπίτια τα ανακαίνισαν, είδαν όμως ότι δεν μπορούσαν με τα μέσα που διέθεταν να μεταφέρουν την παραγωγή κι αποφάσισαν να κατέβουν, να συμπτυχθούν με τους υπόλοιπους στο νέο συνοικισμό που χτίστηκε, η νέα Αγία Παρασκευή.

Απόσπασμα από το βιβλίο του Παύλου-Σωκράτη Παυλίδη "Το λεκανοπέδιο των Μουριών"

Κάτω Σούρμενα - Παλαιοχώρι.

  

  

  

Φωτογραφίες και κείμενο

Χρυσόστομος Αργυρόπουλος

Κάτω Σούρμενα - Παλαιοχώρι.

Το παλιό χωριό ήταν χτισμένο κάτω από τις υπώρειες του Μπέλλες, με την παλιά Τουρκική ονομασία Κουρπάτ’ς ή Γκιρμπάς (μανιτάρι στα Σλάβικα κατά τον Μουμουλίδη Γιώργο). Το μετονόμασαν οι πρόσφυγες “Κάτω Σούρμενα” το 1926 για να διακρίνεται από το χωριό “Ανω Σούρμενα”, λίγα μόλις χιλιόμετρα προς τα πρανή του Μπέλλες.
Τα Σούρμενα ήταν περιοχή του Πόντου απ’ όπου και κατάγονταν οι πρόσφυγες, όχι όλοι, γιατί υπάρχουν και από την Ορντού, το Μελέτι, την Κερασούντα, την Πάφρα.

Στην Ελλάδα ήρθαν στα 1923 ως πρόσφυγες.

Τους έφεραν στο παλιό χωριό, κατοίκησαν στα πετρόχτιστα κτίσματα που έμεναν άλλοτε Τούρκοι και Βούλγαροι και γρήγορα διαπίστωσαν ότι το μέρος ήταν πολύ υγιεινό με τα δέ­ντρα, το άφθονο νερό, που κρύο έτρεχε στα ρυάκια του χωριού, βγαλμένο μέσα από τα σπλάχνα του Μπέλλες. Κατοίκησαν λοιπόν στο χωριό-χτίζοντας σπίτια, εκκλησία και σχολείο- οι Πόντιοι πρόσφυγες κι έγιναν σε λίγο πολυάνθρωποι μέσα σ’ αυτό το υγιεινό περιβάλλον με τον καθαρό αέρα και το εξαίσιο κλίμα.

Το κλίμα το εκτίμησαν και άλλοι, κι έγιναν οι πλαγιές του Μπέλλες θέρετρα για πολλούς και ειδικότερα στα 1937 για τα παιδιά της ΕΟΝ (Εθνική Οργάνωση Νεολαίας), που σκαπανείες και φαλαγγίτες έστησαν καλύβες από σικαλοκαλαμιές και φτέρες, με αρχηγό το συντοπίτη του Σιδηροδρομικού Σταθμού των Μουριών Ιωάννη Γωνιάδη, δικηγόρο μετέπειτα του Κιλκίς και βουλευτή. Στα 1946 ο ιεροκήρυκας της Μητρόπολης Κιλκίς Χαρίτων Συμεωνίδης, αργότερα Μητροπολίτης, εγκατέστησε πάνω από το χωριό κατασκήνωση, στην αρχή με αντίσκηνα και καλύβες αχυρένιες και έπειτα με κτιριακές εγκαταστάσεις-δίπλα της έτρεχαν πλούσια τα νερά του Μπέλλες.

Η εκκλησία του χωριού ήταν στο όνομα της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, με ιερέα τον παπα-Χαράλαμπο Παπαδόπουλο.

Στα 1935 οι δάσκαλοι που δίδαξαν στα παιδιά του δημοτικού σχολείου ήσαν ο Δημήτριος Μπουφίδης και ο Κωνσταντινίδης από το Κιλκίς.

Μετά την κατασκευή του σιδηροδρομικού σταθμού-στο σημερινό γνωστό σημείο-και μετά την αποξήρανση της γύρω περιοχής (τότε ήταν ένα απέραντο έλος) οι κάτοικοι του παλιού χωριού μετεγκαταστάθηκαν πλέον μόνιμα στην σημερινή περιοχή του Σ.Σ. Μουριών.

Θα πρέπει να γνωρίζετε, κατά τα αρχαία χρόνια οι λίμνες Δοϊράνη και Κερκίνη ήταν μία τεράστια ενιαία λίμνη. Η γύρω περιοχή ήταν ακατοίκητη λόγω των ελών. Οι ελάχιστοι κάτοικοι τότε ζούσαν στις παρυφές του Μπέλες και του Μαυροβουνίου και η κύρια ασχολία τους ήταν το ψάρεμα. Με την πάροδο των χρόνων και με την επίδραση κυρίως καταστροφικών σεισμών, τα νερά υποχώρησαν και έτσι δημιουργήθηκε η σημερινή γόνιμη ευρύτερη περιοχή του λεκανοπεδίου Μουριών.

Οι πρώτοι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στα 1924 στα Κάτω Σούρμεα, πρόσφυγες από τον Πόντο, ήσαν:

Γεώργιος Καπνόπουλος και Αναστασία
Χαράλαμπος Κοτακίδης και Μαρία
Στέφανος Παναγιωτίδης και Ευρώπη
Ανδρέας Παναγιωτίδης και Αννα
Χαράλαμπος Παναγιωτίδης και Αναστασία
Χαράλαμπος Παπαδόπουλος και Παρθένα
Στέφανος Γιματζίδης, ιερέας και η παπαδιά
Σταύρος Γιματζίδης και Ρουδάμα
Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος και Δέσποινα
Θεοχάρης Παπαδόπουλος και Μαρούλα
Κωνσταντίνος Μαυροκεφαλίδης και Σοφία
Αναστάσιος Παπαδόπουλος και Μαρούλα
Λάζαρος Γεωργιάδης και Γεσθημανή
Κωνσταντίνος Μακρίδης και Ζωή
Σάββας Μακρίδης και Δέσποινα
Χρήστος Μακρίδης και Ευρώπη
Σπύρος Ορφανίδης και Ολγα
Παναγιώτης Μανουσαρίδης και Αγάπη
Κωνσταντίνος Καπαλίδης και Ευτέρπη
Κωνσταντίνος Ακριτίδης και Ειρήνη
Θεοχάρης Ακριτίδης και Αρχοντούλα
Ελευθέριος Ηλιάδης και Σημέλα
Γεώργιος Ηλιάδης και Σοφία
Αχιλλέας Τσαναχτσίδης και Δέσποινα
Ιωάννης Σαββίδης και Σταυρούλα
Θεόδωρος Θεοδωρίδης και Βασιλική
Χρήστος Λευκίδης και Μαρία
Σάββας Ακριτίδης και Μάρθα
Δημήτριος Μάλγαρης και Φανή
Αχιλλέας Τατσίδης και Παρθένα
Θεόφιλος Ζερζελίδης και Μαρία
Θωμάς Ζερζελίδης και Ευρώπη
Χαράλαμπος Κουσαγιαννίδης και Σημέλα
Λάζαρος Σπυριδόπουλος και Δέσποινα
Γεώργιος Σιδηρόπουλος και Μαρία
Σάββας Χιονίδης και Δέσποινα
Λάζαρος Λαζαρίδης ή Μωυσίδης και Μελπομένη
Σταύρος Πουρσανίδης και Ειρήνη
Αριστείδης Ζουγκουρίδης και Ελπίδα
Χαράλαμπος Ζερζελίδης και Ρεβέκα
Πέτρος Σαραντίδης και Σημέλα
Αριστείδης Τσεσμετζίδης και Παναγιώτα
Σάββας Ευθυμιάδης και Ειρήνη
Τριαντάφυλλος Κουσαγιαννίδης και Παρθένα
Σάββας Στεφανίδης και Κλεώνα
Θεοχάρης Στεφανίδης και Αναστασία
Πολύκαρπος Ξανθόπουλος και Σημέλα
Κωνσταντίνος Αναστασιάδης
Γεώργιος Αναστασιάδης
Χαράλαμπος Γεωργιάδης και Ευρώπη-Αντωνία
Παναγιώτης Μανουσαρίδης και Όλγα

Τα Κρητικά

Φωτογραφίες και κείμενο
Χρυσόστομος Αργυρόπουλος‎

Τα Κρητικά

Ο Ναός στα Κρητικά εορτάζει την ημέρα της μνήμης του Αγίου Δημητρίου, 26 Οκτωβρίου.

Ενα χωριό με πολλά ονόματα. Κάρλοβο, Ερτσελή, Αλεξάνδρα, Κρητικά. Ένας δρόμος χώριζε στα δύο το χωριό. Η μία πλευρά ονομαζόταν Κάρλοβο (κατοικούσαν Βούλγαροι) και η άλλη Ερτσελή (κατοικούσαν Τούρκοι).

Το όνομα Κρητικά, το πήρε όταν οι Κρήτες πολέμησαν στο λεκανοπέδιο Μουριών τους Βούλγαρους για την απελευθέρωση της Μακεδονίας, στη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου 1917-1918. Υπάρχει μνημείο Κρητών στον Σ.Σ. Μουριών.

Έρχονται Κρήτες κάθε χρόνο την τελευταία Κυριακή του Σεπτεμβρίου και καταθέτουν στεφάνι εις μνήμην των πεσόντων.
Κάποια χρόνια,
ήθελαν να αλλάξουν το όνομα του χωριού. Ήρθε μια επιτροπή στο χωριό. Από την αρχή που μπήκαν οι επίτροποι, είδαν πρώτη μια γυναίκα και την ρώτησαν “γιαγιά πώς λέγεσαι” και εκείνη απάντησε “Αλεξάνδρα”. Έτσι ήταν η συμφωνία της επιτροπής, το πρώτο όνομα που θα ακούσουν, θα ήταν και το όνομα του χωριού: Αλεξάνδρα. Αλλά τελικά έμεινε η ονομασία “Κρητικά” με το ιστορικό, που σκοτώθηκαν πολλοί Κρήτες στο λεκανοπέδιο των Μουριών”.

Το χωριό Κρητικά είναι τόπος γόνιμος, παράγει κυρίως σιτάρι, καλαμπόκι, καπνό, κτηνοτροφία (βοοειδή, πρόβατα), με πολλά λιβάδια βοσκής.

Οταν το 1930 έγινε διανομή κλήρου στους πρόσφυγες, το χωριό Κρητικά είχε νεροβούβαλους, μεγάλο κοπάδι και φημίζονταν για το ωραίο γιαούρτι. Οι νεροβούβαλοι δροσίζο­νταν στα νερά μιας γκιόλας, κοντά στα πλάγια του βουνού Καρακατσάνος. Η γκιόλα δεν υπάρχει πια.

Γύρω από τους υγρότοπους τα εδάφη προσφέρονται για ελεύθερη βοσκή. Οι υγρότοποι, τα βαλτώδη εδάφη, ελαττώθηκαν απ’ την καταπολέμηση της ελονοσίας.

Από την αρχή της άνοιξης χιλιάδες βατράχια, που λέγονται γαργαλώνια, στην γκιόλα με το βρε-κε-κεξ, ακουγόταν σε όλο το λεκανοπέδιο των Μουριών· άρχιζαν από τα βαθιά χαράματα, αλλά όταν έφθαναν οι νεροβούβαλοι, σταματούσαν.

Οι πελαργοί με τις φωλιές στα ψηλά της φτελιάς ομόρφαιναν, ζωντάνευαν την φύση. Ερχονταν το πρώτο δεκαήμερο του Μαρτίου, πετούσαν, κροτάλιζαν τα ράμφη τους.

Νυχτερίδες και κολοφωτιές μαζί πετούσαν κι αυτές, αλλά τα βράδυα.

Στο λεκανοπέδιο Μουριών με τον γόνιμο κάμπο, εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη, από τη Μικρασία, από τον Καύκασο και τον Πόντο.

Το χωριό Κρητικά κατοικείται από το 1923 από Θράκες, οι οποίοι ήρθαν από το Τσιγγενέ-Σαράι, την Τσόρλου, διωγμένοι από τους Τούρκους το 1922.

Οι Πόντιοι ήρθαν το 1924 στο χωριό Κρητικά, αδελφώθηκαν με αγάπη με τους Θράκες. Δούλεψαν μαζί, με τα πρωτόγονα μέσα, το χώμα της Μακεδονίας, πρόκοψαν, δεν άπλωσαν χέρι να ζητιανέψουν.

Τον καιρό εκείνο, πριν έλθει το 1940, το λεκανοπέδιο έσφυζε από νέους, νέες και παιδιά. Τώρα, όπως όλα σχεδόν τα χωριά, “χαίρεται” την ερημιά.


Οι πρώτοι πρόσφυγες, πατέρες και μάνες, που σταμάτησαν στο χωριό Κρητικά και πέρασαν την υπόλοιπη ζωή τους σ’ αυτό, ήσαν:

Παναγιώτης Σαπίδης και Σοφία
Ιωάννης Σεμερτζόγλου και Αθηνά (Χατζάβα)
Ευστάθιος Κύκηρας και Κυριακή
Γεώργιος Δελημιχάλης και Ασημένια-Αλεξάνδρα
Δημήτριος Ζωήδης και Ψηφία (Μυλωνάς)
Χαράλαμπος Δελημιχάλης και Κωνσταντίνα
Γεώργιος Κεσεσιάν και Εσθήρ
Κυριάκος Ζωήδης και Ειρήνη
Απόστολος Μπούρτσης και Κεράνη
Ευροσύνη Κεράνη
Γεώργιος Θεοδωρίδης και Αργυρώ
Ιωάννης Βαταμίδης και Καλλιόπη
Δημήτριος Δημητρίου και Καλλιόπη
Ιωάννης Αργυρόπουλος και Ευνίκη
Ιωάννης Αργυρόπουλος και Βερζενή
Μιχαήλ Μοσχοτέλης και Πηγη
Νικόλαος Σαπίδης και Ελπίδα
Στέργιος Αηδόνης και Φαρφυρό
Κωνσταντίνος Μαργαρίτογλου και Σουλτάνα
Θεόδωρος Ζαζόπουλος και Λαμπρινή
Παναγιώτης Ναβροζίδης και Παναγιώτα
Μαρία Ναβροζίδου
Ηρακλής Χατζηαδαμίδης και Ανατολή
Νικόλαος Χαλβατζής και Ευρώπη
Ιωάννης Χαλβατζής και Κατίνα
Θεόδωρος Χατζηαδαμίδης και Σοφία
Κωνσταντίνος Καλογερίδης και Πανωραία
Ιωάννης Τόπογλου και Ελένη
Νικόλαος Τόπογλου και Κλεώνα
Σωτήρης Νκολαΐδης και Σουλτάνα
Χαρίλαος Νικολαΐδης και Ιφιγένια
Θανάσης Νικολαΐδης και Μαρία
Αθανάσιος Νικολαΐδης και Ελευθερία
Ιωάννης Μωυσίδης και Παρθένα
Μαρία Μωυσίδου
Αχιλλέας Γιαγκοζίδης και Ροδή
Θεόφιλος Μακρίδης
Πολύκαρπος Μακρίδης και Σοφία
Θεόδωρος Κουρέας και Περιστέρα
Γρηγόριος Κουρέας και Γενοβέφα
Γεώργιος Κουρέας και Βάσω
Τριαντάφυλλος Μαργαρίτογλου και Ανθούλα
Ιωάννης Μαργαρίτογλου και Ασημένια (απεβίωσε 108 ετών)
Αθανάσιος Κιρζιότης και Γενοβέφα
Βασίλης Κάλημνος και Σημέλα
Ηρακλής Τουρουκλής και Αντιγόνη
Δημήτριος Τσίτογλου και Μαρία
Κωνσταντίνος Χατζηβασιλείου και Σοφία
Κωνσταντίνος Στεφανίδης και Αγάπη
Γεώργιος Μποδιτσόπουλος και Χρυσαφιώ (απεβίωσε 105 ετών)
Αγγελος Μποδιτσόπουλος και Μαλαματή
Κωνσταντίνος Τσεχελίδης και Ροδή
Ελευθέριος Γιαγκοζίδης και Ελπίδα
Γεώργιος Μανασής και Δόμνα
Αχιλλέας Γιαγκοζίδης και Ελένη
Ηρακλής Μανασής και Δοξυλιώ
Λάζαρος Λαζόπουλος και Πηνελόπη
Χρίστος Λαζόπουλος και Σημέρα
Παναγιώτης Λαζόπουλος και Αθηνά
Απόστολος Ζαζόπουλος και Περιστέρα
Θανάσης Χαΐνογλου και Βιργινία
Γεώργιος Καραγιαννίδης και Δόμ΄να
Πέτρος Δανίδης και Μαρία
Μόρφης Μπουρτζής και Πηνελόπη
Αλέξανδρος Ζωήδης και Θεοδώρα
Θεόφιλος Ανδρεόπουλος και Βαλσάμω
Γεώργιος Μοσχοτέλης και Τασιώ
Δημήτριος Μοσχοτέλης και Δέσποινα
Ιωάννης Χατζηβασιλείου και Δέσποινα

Μυριόφυτο

Κείμενο 

Χρυσόστομος Αργυρόπουλος 

Μυριόφυτο

Το Μυριόφυτο είναι χωριό της πεδιάδας των Μουριών. Στη σλαβόφωνη διάλεκτο λέγεται Πόποβο. Μύρια φυτά σημαίνει το Μυριόφυτο. Τόπος των λουλουδιών στη διάλεκτο της Κίτκα. Οι κάτοικοί του είναι πρόσφυγες από το Σέσοβο της Σερβίας, στο έρημο από τους σλαβόφνους Πόποβο. Ακούστε τι μας αφηγήθηκαν:

“Οι παππούδες μας, νέοι τότε, το 1913 που ξέσπασε ο πόλεμος στην περιοχή μας, στο Σέσοβο και κινδύνευε η ζωή τους, πήραν απόφαση, φόρτωσαν στα γαϊδούρια ό,τι μπόρεσαν και έφθασαν στο Νίκολιτς, που συνορεύει με την Ελλάδα.

Πέρασαν το ελληνικά σύνορα χωρίς κανείς να τους εμποδίσει. Πήγανε στο Αραπλί (Διαβατά) Θεσσαλονίκης. Εκεί μείνανε τρεις μήνες, δεν γινόταν ζωή και φύγανε για το Κιλκίς.

Στο Κιλκίς δεν κάθισαν, πήγαν στο Σούρλοβο (Χέρσο), όπου παραμείναμε δύο μήνες. Όλο γύριζαν κοντά στα σύνορά τους, από εκεί που ήρθαν στην Ελλάδα. Ολα τα χωριά που πηγαίνανε ήταν άδεια, δεν είχε ανθρώπους, μύριζε ο τόπος καπνίλα, ερημιά, αποκαΐδια, μόνο αυτοί φαίνονταν σε χωραφίσιες στράτες. Τα σπίτια ήταν καμένα και πεσμένα. Φύγανε κι από το Σούρλοβο (Χέρσο), έρχονται στο Ποτορόζ (Δροσάτο) και βλέπουν απέναντι τη Σερβία, κι επιθυμούσαν να γυρίσουν πίσω. Ο πόλεμος τελείωσε στην Σερβία.

Στο Σέσοβο άφησαν τους συγγενείς τους, τα σπίτια, τα χωράφια τους. Ο πόλεμος του ανάγκασε και ήρθαν στην Ελλάδα. Ήταν Τούρκοι στα μέρη τους που πολεμούσαν με τους Σέρβους. Πήραν λοιπόν την απόφαση να πάνε πίσω στο Σέσοβο. Έφυγαν και έφτασαν στην Δοϊράνη. Εκεί συνάντησαν ελληνικό στρατό και πάνω στα σύνορα ήταν οι Σέρβοι στρατιώτες.

Οι Σέρβοι αξιωματικοί δεν τους επέτρεψαν να μπούνε μέσα στο σερβικό έδαφος, τους είπαν πως έκλεισαν οριστικά τα σύνορα Ελλάδας και Σερβίας.

Έτσι γύρισαν στο Δροσάτο όπου ήρθαν όλοι, κάνανε συμβούλιο και πήραν την απόφαση να πάνε στο Πόποβο να εγκατασταθούν. Είχαν εξαντληθεί να περιφέρονται από τόπο σε τόπο, τους τσάκιζε η πείνα, η κούραση, η αγωνία, με γερόντους, με μικρά παιδιά. Αρρώσταιναν, πέθαιναν στους δρόμους της εξορίας.

Στο Μυριόφυτο οι παπούδες μας ήρθαν οριστικά το 1918.

Οι πρώτοι πρόσφυγες που ήρθαν από το Σέσοβο της Σερβίας το 1913 και εγκαταστάθηκαν οριστικά στα 1918 στο Μυριόφυτο νομού Κιλκίς, ήσαν οι εξής:

Ιωάννης Κυριάκου και Κωνσταντίνα. Ήταν ο πρώτος οπλαρχηγός των ανταρτικών ομάδων Ελλήνων κατά των Βουλγάρων.
Στάμπος Καλεντέρης και Πολυξένη
Γιουβάν Κυριάκου και Φίκια
Πέος Καλεντέρης και Λεμονιά
Κωνσταντίνος Κέρμος
Ιωάννης Κέρμος και Μπογιάννα
Ευάγγελος Δεμερτσής
Δημήτριος Σουλιώτης και Μπερπερίσα
Δημήτριος Πλάβος και Μαρία
Ηλίας Δεληβασίλης
Αθανάσιος Καρατσάς και Αναστασία
Κωνσταντίνος Βεντούρης και Βελίτσα
Ηλίας Ουζούνης
Σάλες Στοΐτσες
Αχιλλέας Φασουλάς
Γεώργιος Κοντσολόκης και Μήλκα
Χρίστος Λίμκος
Γκλαβούνης Στάμκος
Ιωάννης Κετσές
Νικόλαος Μπουλγουρτζής
Ηλίας Χορόζης
Ευάγγελος Γκόνες
Δημήτριος Γκόνες
Πέτρος Καλεντέρης και Σοφία
Σταύρος Κλαβούνης
Ιωάννης Ζάλες και Κατίνα
Ιωάννης Γιαννάκης και Σουλτάνα
Αντώνιος Γιαννάκης
Παντελής Γιαννάκης
Αθανάσιος Βεντούρης
Ζιγήρης Ντούγιος
Κοντά σ’ αυτούς εγκαταστάθηκαν και λίγοι Πόντιοι πρόσφυγες, οι παρακάτω:

Κωνσταντίνος Καραπαναγιωτίδης και Καλλιόπη
Χρίστος Καραπαναγιωτίδης και Αγάπη
Δέσποινα Καραπαναγιωτίδου, χήρα
Γεώργιος Καραπαναγιωτίδης και Μεταμόρφη
Νικόλαος Καραπαναγιωτίδης και Σωτηρία
Γεώργιος Τσομίδης και Μεταμόρφη
Σάββας Κοσμίδης και Σοφία
Φώτιος Υφαντίδης και Μάβη.

Συκιές-Νέο Μυριόφυτο

“Οι πρώτοι πρόσφυγες που ήρθαν από τον Καύκασο, χωριό Γιόλκετσμεζ, στα 1929, ήσαν οι εξής:

Αντώνιος Αντωνιάδης και Κυριακή
Χρίστος Αντωνιάδης και Ναταλία
Μιχάλης Αντωνιάδης και Βαρβάρα
Κωνσταντίνος Θεοδωρίδης και Χαρίκλεια
Γρηγόρης Θεοδωρίδης και Αναστασία
Παναγιώτης Βασιλειάδης και Μαρία
Παναγιώτης Βασιλειάδης και Σημέλα
Ματθαίος Κυριακίδης και Χαρίκλεια
Ευθύμιος Κυριακίδης και Μαρία
Φίλιππος Ματσουκατίδης και Βέρα
Παναγιώτης Μεταλλίδης και Παρασκευούλα
Ελευθέριος Ελευθεριάδης και Μαρία
Σπύρος Λουκίδης και Σοφία
Ιωάννης Γρηγοριάδης και Φωτεινή
Κωνσταντίνος Φαχουρίδης και Ευθυμία
Δημήτριος Ζουκουρίδης και Βαρβάρα
Βασίλης Κοτσαλίδης και Ελισάβετ
Στυλιανός Αντωνιάδης και Μαρία
Κυριάκος Σπυριδωνίδης και Βαρβάρα

Είναι ένα όμορφο χωριουδάκι στο πράσινο, στις πλαγιές του Μαυροβουνίου, όπου το διατηρούν με τα ωραία και σύγχρονα σπίτια, στα σύνορα του π. δήμου των Μουριών”.

Αυτά τα αφηγήθηκε ο Αντώνης Αντωνιάδης.

Λιθωτό (Κιουλεμενλή)-Lithoto (Kulemenli)

Φωτογραφίες και κείμενο

Χρυσόστομος Αργυρόπουλος‎

Λιθωτό (Κιουλεμενλή)-Lithoto (Kulemenli)

Μετονομασία 1926-Προσφυγικό χωριό
Εγκαταστάθηκαν 25 οικογένειες προσφύγων (86 άτομα)
(Το χωριό τώρα βρίσκεται στίς Μουριές)
Στις 7/04/1951 ο οικισμός καταργείται.

Το χωριό Λιθωτό είναι χτισμένο στις πλαγιές του Μπέλλες, στα ριζά του. Κατοικήθηκε από πρόσφυγες που ήρθαν από τη Συρία, από τις πόλεις Χαλέπι και Περότι-εκεί βρέθηκαν εκτοπισμένοι από τον Πόντο, από τα μέρη της Ορντού, της Γαράτας, του Χετάρ, του Πέαλαν με το ποτάμι Πόροφλου.

Ήρθαν πρόσφυγες στα 1924 και κατοίκησαν το χωριό μέχρι το 1946. Τότε έγιναν πρόσφυγες για δεύτερη φορά, επειδή δεν μπορούσαν να μείνουν στην παραμεθόρια γραμμή λόγω του εμφυλίου που είχε ξεσπάσει-πρόσφυγες μέσα στην Ελλάδα!

Το χωριό είχε παραγωγή καπνού, καλαμποκιού, σιταριού, σίκαλης.

Ετρεφαν πολλά ζώα, πρόβαρα, γίδια, αγελάδες και βουβάλια.

Ο πρώτος δάσκαλος στο χωριό ήταν ο Κωνσταντίνος Ιωσηφίδης από το Κιλκίς.

Στα 1930 με προσωπική εργασία οι κάτοικοι του Λιθωτού έκτισαν την εκκλησία στο όνομα του Προφήτη Ηλία, με ιερέα τον παπά Χαράλαμπο.

Οι πρώτες οικογένειες που εγκαταστάσθηκαν στο χωριό ήσαν:

Ιωάννης Προβάτιδης και Σοφία
Νικόλαος Καβαζίδης και Σοφία
Βασίλης Αμανατίδης και Χαρίκλεια
Παναγιώτης Τυριακίδης και Αντιγόνη
Ιωάννης Κωνσταντινίδης και Μαρούλα
Νικόλαος Προβατίδης και Ναζλού
Νικόλαος Λαζαρίδης και Μαρία
Ευστάθιος Προβατίδης και Σοφία
Ιωάννης Αμανατίδης και Παρθένα
Λάζαρος Αμανατίδης και Σταυρούλα
Ευστάθιος Αμανατίδης και Περιστέρα
Ιωάννης Προβατίδης και Ανθη
Κωνσταντίνος Πανιτζίδης και Σοφία
Ανδρέας Χαλκίδης και Δέσποινα
Νικόλαος Πανιτζίδης και Μαρία
Κωνσταντίνος Αμανατίδης και Μαρία
Στυλιανός και Μαρία
Κοσμάς Καρακάσης και Αγάπη
Ευστάθιος Ζερζελίδης και Δέσποινα
Λάζαρος Προβατίδης και Σταυρούλα
Χρίστος Προβατίδης και Σοφία
Χαράλαμπος Πηλιανίδης και Σοφία
Ιορδάνης Προβατίδης
Χαράλαμπος Αμανατίδης και Κυριακή
Στέφανος Πανιτζίδης και Μαρία
Ηλίας Πανιτζίδης και Κυριακή
Θεοχάρης Τσολιαρίδης και Μελπομένη
Παντελής Τσιλτακίδης και Μάρθα
Αλέκος Προβατίδης
Τριαντάφυλλος Κουρουκλίδης και Σοφία
Σταύρος Πηλιανίδης και Θεοδώρα


Φονευθέντες το 1944 από το χωριό Λιθωτό, όπως αναγράφονται στην αναθηματική στήλη:

Βασίλης Αμανατίδης
Πολύκαρπος Αμανατίδης
Χρίστος Αμανατίδης
Ευστάθιος Αμανατίδης
Λάζαρος Προβατίδης
Κυριάκος Προβατίδης
Θεοφύλακτος Προβατίδης
Νικόλαος Προβατίδης
Πολύκαρπος Προβατίδης
Χαράλαμπος Πηλιανίδης
Στυλιανός Πηλιανίδης
Τριαντάφυλλος Κουρουκλίδης
Νικόλαος Λαζαρίδης
Στέφανος Πανιτζίδης
Παναγιώτης Τυριακίδης
Θεοχάρης Τσοϊλερίδης
Ανδρεάς Χαλκίδης
Χρίστος Χαλκίδης
Κωνσταντίνος Σουρβανίδης
Δημήτριος Μάστας
Θεόδωρος Τερζάνης (αδελφός του γνωστού φαρμακοποιού των Μουριών Αριστείδη).

Το χωριό Ροδώνας

  

  

3 ΦΩΤΟΓΡΑΦΊΕς ΕΙΝΑΙ ΤΟΥ Marios Tsou

Φωτογραφίες και κείμενο

Χρυσόστομος Αργυρόπουλος‎

Το χωριό Ροδώνας

Το χωριό είναι κτισμένο κάτω από τις πλαγιές του Μαυροβουνίου, με την παλιά του ονομασία “Ρόμποβο”.

Στην Ελλάδα ήρθαν το 1923 οι Θρακιώτες και το 1924 οι Πόντιοι, ρακένδυτοι, πρόσφυγες, εξαντλημένοι, πεινασμένοι, ταλαιπωρημένοι, κουρασμένοι, με την ελονοσία να τους αποδεκατίζει. Τους έφεραν στο χωριό, κατοίκησαν στα παλιά κτίσματα που έμενε άλλοτε άλλος λαός και γρήγορα διαπίστωσαν ότι το μέρος ήταν πολύ υγιεινό, με τα δέντρα και το βουνό. Κατοίκησαν λοιπόν στο χωριό Θράκες και Πόντιοι πρόσφυγες και έγιναν σε λίγα χρόνια πολυάνθρωποι μέσα σ’ αυτό το υγιεινό περιβάλλον, με τον καθαρό αέρα και το εξαίσιο κλίμα. Οι Θρακιώτες ήταν από το Τσιγγενέ-Σαράι και οι Πόντιοι από την Ορντού, Τσάμπασι, Αρτας, Μετέν, Ελεβή και Μεσουτιέ.

Η εκκλησία, η παλιά των Βουλγάρων, ήταν ο Αγιος Νικόλαος. Το 1935 έκτισαν οι χωριανοί καινούργια και την ονόμασαν Αγία Τριάδα. Με τον ιερέα παπά Γιάννη Ηλιάδη, δάσκαλο το 1925 τον Γαβριηλίδη από την Κοκκινιά Κιλκίς και μετά, το 1926, τον Στυλιανό Πιαστόπουλο, που διόρισε η επιθεώρηση.

Οι πρώτοι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στα 1923-1924 στον Ροδώνα, από τον Πόντο και την Θράκη, ήσαν:

Νικόλαος Παυλίδης και Καλλιόπη
Χαράλαμπος Αναστασιάδης και Κυριακή
Γεράσιμος Παπαδόπουλος και Μαγδαλινή
Νικόλαος Τσιτσέλης και Νερατζιώ
Νικόλαος Τοπάλογλου και Παρασκευούλα
Δημήτριος Ποπογκίδης και Σουλτάνα
Χριστόδουλις Αυγερινός και Πελαγία
Μιχάλης Αραμπατζής Γεωργία
Ιωάννης Αγγελακίδης και Ελισάβετ
Σωτήρης Αγγελακίδης και Αναστασία
Λάζαρος Καραπαναγιωτίδης και Ανατολή
Στυλιανός Πιαστόπουλος (δάσκαλος) και Βαρβάρα
Ιωάννης Ηλιάδης (ιερέας) και Ανατολή
Γερβάσιος Παπαδόπουλος και Περιστέρα
Αναστάσιος Ορφανίδης και Σαΐα
Στυλιανός Ορφανίδης και Ανθη
Γεώργιος Παπαδόπουλος και Ταμάρα
Χρίστος Ορφανίδης και Μαρία
Σταύρος Πούλου και Σοφία
Ευστάθιος Ορφανίδης και Παρθένα
Ιωάννης Παπαδόπουλος και Ελένη
Ιωάννης Παπαδόπουλος και Παρθένα
Θεμιστοκλής Παπαδόπουλος και Σοφία
Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος και Σημέλα
Γεώργιος Παπαδόπουλος και Γεσθημανή
Αδάμ Καρυπίδης και Παρθένα
Γεώργιος Καραπαναγιωτίδης και Δέσποινα
Αριστείδης Γιολτζής και Μίκρη
Αντώνης Μποδίτσης και Κασσιανή
Αλέξανδρος Παπαδόπουλος και Ελπίδα
Ιωάννης Καζαντζίδης και Σόνια
Χρίστος Τσιτσέλης και Μηλιώ
Θεοχάρης Ευθυμιάδης και Αγάπη
Κωσταντίνος Παπαδόπουλος και Σοφία
Βασιλική Σταφυλίδου
Γεώργιος Παπαδόπουλος και Σοφία
Νικόλαος Κυριακίδης και Σοφία
Χαράλαμπος Κυριακίδης και Δέσποινα
Στέφανος Παπαδόπουλος και Ειρήνη
Λεοντής Ορφανίδης και Δέσποινα
Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος και Παρθένα
Στυλιανός Ορφανίδης και Παρθένα
Στυλιανός Παπαδόπουλος και Σημέλα
Αθανασία Οργαζλή
Σταύρος Φιραρίδης και Ροδή
Ιωάννης Παπαδόπουλος και Ελπίδα
Μακάριος Ορφανίδης και Ευρώπη
Ζαχαρίας Βαρυδήμος και Ευλαμπία
Ιωάννης Γιαγκόζης και Μαρία
Δημήτριος Αργυρόπουλος και Ξακουστή
Οχανές Αλεξίου και Μαρία
Γεώργιος Γιαγκόζης και Βασιλική
Μιχάλης Αργυρόπουλος και Μαριγώ
Αριστείδης Δούκογλου και Σουλτάνα
Ιωάννης Τοπάλογλου και Ασημένια
Σίμος Παρασκευάς και Διαμαντώ
Αλέξανδρος Αυγερινός και Γιαννούλα
Φώτης Μποδίτσης και Δέσποινα
Μιχάλης Εμμανουηλίδης και Κοντυλιώ
Μιχάλης Αλμπάνης και Κωνσταντίνα
Γεώργιος Τοπάλογλου και Σουλτάνα
Νικόλαος Ορφανίδης και Δέσποινα
Στέφανος Χαΐνογλου και Κατερίνα
Ιωάννης Αξιμιώτης και Θωμαή
Απόστολος Αξιμιώτης και Θωμαή
Λαμπρινή Αξιμιώτου
Ιωάννης Διαμαντής και Μαρούλα
Κυριάκος Μυλωνάς, αδερφή Μάλτα
Γεώργιος Ορφανίδης και Σοφία
Παναγιώτης Πανιτζίδης και Δέσποινα
Παναγιώτης Καραπαναγιωτίδης και Σοφία
Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος και Βασιλική

Η Μικρόβρυση (Τζααλή και όχι Τσαλί)

  

Φωτογραφίες και κείμενο

Χρυσόστομος Αργυρόπουλος

Η Μικρόβρυση (Τζααλή και όχι Τσαλί)

Στη Μικρόβρυση-στο Τζααλή με την τουρκική παλιά ονομασία-ήρθαν και εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από τη Θράκη στα 1923, συγκεκριμένα απ’ τα μέρη της Αδριανούπολης, από το Μπαμπάσκι, από το Τσιγγενέ Σαράι και την επόμενη χρονιά, στα 1924, ήρθαν πρόσφυγες από τον Πόντο, από την Ορντού, από την Φάτσα, από το Πουλανζάκ. Οι πιο πολλοί από τους Πόντιους ήσαν νέοι, φυγόστρατοι και λιποτάκτες του τουρκικού στρατού, που να για να μην συλληφθούν απ’ τις τουρκικές αρχές, έφυγαν αντάρτες στα βουνά του Πόντου, όπου μέσα στα δάση έσερναν και τα γυναικόπαιδα και πολέμησαν τον Τούρκο σε πολλές περιπτώσεις, απ’ τα 1914 ως τα 1923. Κάποιοι έφυγαν πρόσφυγες στη Ρωσία, οι πολλοί ήρθαν εδώ στην Ελλάδα και κατέληξαν, κάποιοι απ’ αυτούς, μαζί με τους Θράκες που προαναφέραμε, στο Τζααλή, στη γη της Μακεδονίας, στα ριζά του Μπέλλες.

Μνημονεύουμε τις πρώτες οικογένειες που εγκαταστάθηκαν στη Μικρόβρυση και πέρασαν σ’ αυτήν την υπόλοιπη ζωή τους:

Νικόλαος Ακριτίδης και Παρθένα
Χρίστος Αβραμίδης και Ρεβέκκα
Σάββας Πιπερίδης και Εριφύλη
Παναγιώτης Καπανίδης και Ελισάβετ
Γεώργιος Ανδρεάδης και Μαρία
Εμμανουήλ Παπαβραμίδης και Σωτηρία
Ιωάννης Μακρίδης και Φωτεινή
Γρηγόριος Μακρίδης και Αικατερίνα
Αθανάσιος Σιδεράς και Δέσποινα
Κωνσταντίνος Πελτέκης και Χρυσώ
Δήμος Καραδήμος και Γιαννούλα
Ηρακλής Αργυρόπουλος και Ρουδάμα
Δημήτριος Ασλανίδης και Αναστασία
Κωνσταντίνος Διαμαντόπουλος και Θεοδώρα
Δημήτριος Μουχτάρης και Ελένη
Γεώργιος Μουχτάρης και Βασιλική
Νικόλαος Μουχτάρης και Αικατερίνα
Δημήτριος Κελέκας και Βαΐτσα
Παναγιώτης Καρακασίδης και Ελένη
Χρίστος Καραγιάννης και Νετέλο
Τριαντάφυλλος Πετρίδης και Ευθυμία
Χρίστος Καραγιάννης και Βασιλική
Γιώργιος Διαμαντόπουλος και Αναστασία
Αλέξανδρος Ασλανίδης και Μαρία
Παναγιώτης Μετενίδης και Δέσποινα
Χαράλαμπος Αβραμίδης και Ελένη
Γεώργιος Ασλανίδης και Αναστασία
Ευάγγελος Καρυώτης και Ευανθία
Σάββας Αργυρόπουλος και Αναστασία
Μενέλαος Τσανάκης και Μαρία
Εξαπέτ (Αρμένισα)
Χαράλαμπος Σαράντης και Δέσποινα
Δωροθέα Σιδηροπούλου
Γιώργιος Πελτέκης και Σοφία
Ευστάθιος Μακρίδης και Θεοπούλα
Κωνσταντίνος Βουλγαρόπουλος και Ειρήνη
Αναστάσιος Τσομίδης και Βασιλική